Рейтинг
+3.69

ibtidai icma dövrü

13 üzv, 14 topik

Azərbaycan ən qədim zamanlarda

Alt Paleolit ən qədim dövrdən başlayaraq 100 min il bundan əvvələ qədər davam etmişdir.
  • Alt Paleolit dövründə Azərbaycanda:
  • “Bacaran insan” yaşamış;
  • Əmək alətləri çaxmaqdaşı, bazalt və dəvəgözündən hazırlanmış;
  • Ulu icma yaranmış;
  • Ibtidai dini təsəvvürlər yaranmış;
  • Insanlar odla tanış olmuş;
  • “Quruçay mədəniyyəti” mövcud olmuş;
  • Sadə dini ayinlər və totemlər yaranmış.
  • Alt Paleolit dövrü Azərbaycanda Quruçay vadisində yerləşən Azıx mağarası əsasında öyrənilmişdir. Azıx mağarasında tapılmışdır:
  • Qədim insana aid alt çənə sümüyü;
  • Adi çay daşlarından hazırlanmış kobud daş alətlər;
  • Nəsli kəsilmiş vəhşi heyvan sümükləri;
  • 700 min il bundan əvvələ aid ocaq izləri;
  • Tikili qalıqları;
  • Üzərində müxtəlif işarələr cızılmış ayı kəllələri.

Ardı →
 

İbtidai icma quruluşunun dağılması

Tunc dövründə əmək alətlərinin təkmilləşməsi və əmək məhsuldarlığın artması nəticəsində ayrılıqda götürülmüş bir ailə müstəqil təsərrüfat qurub, özünü dolandırmaq imkanı əldə etdi. Böyük icma təsərrüfatı xırda ailə təsərrüfatlarına parçalandı. Qəbilə icması qonşuluq icması ilə əvəz olundu. Qonşuluq icmasında torpaq, meşə, otlaq və su hövzələri qəbilədəki kimi hamıya məxsus olsa da, əkin sahələri,əmək alətləri, mal-qara və digər əmək məhsulları indi qəbilədən fərqli olaraq ayrı-ayrı ailələrin ixtiyarında idi.


Ardı →
 

Paleolit dövrü

Paleolit dövrü (yun.παλαιός paleo — qədim və λίθος litos — daş) Ən qədim daş dövrü. Bu termini İngilis bioloqu və arxeoloqu John Lubbock (1834-1913) özünün 1865-ci ildə işıq üzü görmüş «Pre-historic Times» («Tarixöncəsi zamanlar») adlı kitabında daxil (kəşf) edib.


Bəşər tarixi işlətdikləri əsas alətlərə görə üç dövrə ayrılır: Daş dövrü, Tunc dövrü və Dəmir dövrü. Daş dövr özü də qədim, orta və yaxın daş dövrlərdən ibarətdir; bunlar yunancadan götürülmüş terminlərlə uyğun olaraq paleolit, mezolit və neolit dövrləri adını almışlar.


Ardı →
 

Qonşuluq icması

100 min il əvvəl yer üzərində başlamıs soyuqlaşma 13 min il əvvəl istiləşmə ilə əvəz olundu. Istiləşma nəticəsində:


  • Buzlaqlar əriyərak şimala dogru çakildi
  • Münbit torpaqlar yarandı
  • Meşələr və kolluqlar canlandı

İstiləşmə nəticəsində qədim insanların əmək fəaliyyəti daha da genişləndi. Yığıcılıqla məşğul olan qadınlar əkinçiliyi kaşf etdilər. İlk əkinçilik «toxa əkinçiliyi» adlanırdı. İlk əkinçiliyin vətəni Ön Asiya, ilk əkinçilik bitkiləri isə buğda va аrpа olmusdur.


Ardı →
 

Qəbilə quruluşu

Qida aldə etmək, ümumi ocaq, birgə əmək, rabitəli nitq və yırtıcı heyvanlardan qorunmaq qədim insanları bir-birinə yaxinlaşdirırdı. «Ağıllıi insan „ların meydana gəlməsi ilə insan dəstələri daimi kollektivlərə çevrildi və qəbilə yarandı. Qəbilə birlikdə yaşayan və işləyən əmlakı ümumi olan qohumlar kollektivi idi.
Qəbilədə müxtəlif iş bölgüləri var idi:
Kişilər: ov edir, balıq tutur, gənclərə ovçuluq öyrədir və əmək alətləri hazır-layırdırlar.
Qadinlar: odu qoruyub saxlayır, dəridən paltar tikir, meyvə və bitki kökü yıgır, uşaqların qayğısına qalır və yemək hazırlayırdılar.
Ağsaqqallar: Qəbilənin idarəsinə, qidanın əldə edilməsinə, bölüşdürülməsi-nə və gənclərə ovçuluğun öyrədilməsinə nəzarət edirdilər.


Ardı →
 

Ən qədim insanlar

Ən qədim insanların izləri Afrika va Asiyada aşkar edilmişdir. Ən qədim insanlar müasir insandan fərqli olaraq:
  • Müəyyən qədər meymuna bənzəyirdilər

  • İki arxa pəncə üzərində hərəkət edərək xeyli qabağa eyilmis halda ğəzirdilər

  • Dizə qədər sallanmıs əlləri ilə sadə işlər görürdülərYiğicilıq va ovçuluqla məşğul olurdular

  • Bitkilərin yeməli köklərini qazıb cixarırdəlar

  • Ağacların meyvələrini, bitkilərin toxu-munu yığırdılar

  • Muxtəlif quşları və vəhşi heyvanları ovlayırdılar.

  • Meyvə kökü, cucü va sürfələr toplayırdılar.

  • Dəstə halında yaşayırdılar

  • Sərbəst danışa bilmirdilər

  • Daşdan al çapacağı, qaşov, biz və s. əmək alətləri düzəldirdilər.

  • Təhlükə zamanı qorxu bildirən səslər çixararaq bir-birini xəbərdər edir və ya köməyə cağırırdılar.

  • Qırıq-qırıq səslərlə bir-biri ilə ünsiyyət yaradırdılar.

Ardı →
 

Eneolit və tunc dövrü


Ardı →
 

Daş dövrü


Ardı →
 

İbtidai icma cəmiyyəti

Bəşər tarixinin ilkin inkişaf pilləsi ibtidai icma cəmiyyəti adlanır. Qadim insanlann sürü va qəbilə icması halında birləşdikləri bu cəmiyyət ibtidai icma quru­luşu adlanır. İbtidai icma cəmiyyəti həyat üçün əlverişli ərazilərdə (şirin su qaynaqlarının; təbii mağaraların; zəngin bitki və heyvanat aləminin olduğu isti yerlərdə ) daha tez yaranmışdır. Bu dövr, ümumilikdə 2-1,5 milyon il bundan əvvəldən — e.ə.III-İ minillikləri əhatə edir.


Ardı →
 

Azərbaycan daş plastikası - qədim tarixi abidələr

Daş insanların məişətində ən qədim və təbii sərvətlərdən biri sayılır. İbtidai insanlar daş alətlər vasitəsilə özlərinə yemək əldə etmiş, ondan müxtəlif əşyalar düzəltmişlər. İbtidai insanların ilk yaşayış məskənləri (mağaralar və s.) daşdan tikilmiş, qadınların ilk bəzəyi, ilk qələm və lövhə də daşdan hazırlanmışdır. O, insanların estetik zövqünün inkişaf etdirilməsində böyük rol oynamışdır. Əbəs deyildir ki, alimlər ən qədim rəsm nümunələrinə daş və qayalar üzərində rast gəlirlər. Elə buna görə də xalqımız uzun keçmişlərdən tutmuş bu günə qədər daşı həmişə müqəddəs saymışlar.
Ardı →