Herman Hesse əsərinə niyə “Yalquzaq" adı vermişdi?

Letargiya termini xəstəlik kimi «Encaphilitis Lethargica» diaqnozundan götürülübdür. Mənası baş beynin infeksiyası nəticəsində yaranan halsızlıq və hərəkətsizlik deməkdir. Ona el arasında kiçik ölüm deyirlər. Letargiya yuxusu insan bədəninin hərəkətsiz, süst vəziyyətdə olması, qıcıqlara cavab verməməsi, dəqiq müayinə zamanı belə üzə çıxmayan, bilinməyən həyat funksiyalarının tam itməsi ilə müşahidə olunan bir halıdır. Bu halda insanın dərisi solğunlaşır, bədəni soyuyur, sifət cizgiləri kəskinləşir, göz bəbəkləri işığa belə reaksiya verə bilmir və huşunu itirib naməlum müddətə yuxuya gedir. Bu yuxu qısa və uzun müddətli olur, bəzən illərlə davam edir, hətta iyirmi il belə sürür...

Toplum olaraq buna oxşar xəstəliyi biz yataqda yox, ayaqüstə keçiririk: əslində, ölümlə olum arasında yaşayırıq. Elmə məlum olmayan bu durum xəstəliyin ən ağır formasıdır: adam nə ölü kimi ölüdür, nə də diri kimi diridi, sadəcə hər şeyə laqeyd və biganədir.

Yeni-azad insan...
Oysa, insanın cəmiyyətdən, təbiətdən, hətta öz xislətindən və mahiyyətindən ayrı düşüb ətrafında baş verən bu və ya digər olaylara bunca laqeyd qalmasına, biganələşməsinə səbəb nədir?!
Davamı →

Yar qasidi | Məhəmmədhüseyn Şəhriyar

Sən yarımın qasidisən
Əyləş sənə çay demişəm.
Xəyalini göndəribdir
Bəs ki mən ax-vay demişəm.

Ax gecələr yatmamışam, 
Mən sənə lay-lay demişəm
Sən yatalı mən gözumə
Ulduzları say demişəm.

Hər kəs sənə ulduz deyə,
Özüm sənə ay demışəm. 
Səndən sonra həyatə mən
Şirindisə zay demişəm. 

Hər gözəldən bir gül alıb
Sən gözələ pay demişəm.
Sənin gün tək batmağıvı
Ay batana tay demişəm. 
Davamı →

Sapioseksual

  • Sevgi
Sapioseksual elə insandır ki, intellekti ən cazibədar xüsusiyyət hesab edir. Təsəvvür edin, bir insanın intellekti başqa bir insanı cəzb edir və ehtirasa gətirir. Latınca «sapio» — ağıllı dərrakəli olmaq deməkdir. Bu insanlar üçün həzz — ağlın qüdrəti və dərinliyi, həzz almaq — intellektual söhbət və intellektə maddi görünüşdə tamaşa etməkdir. Fərqi yoxdur, hansı cinsdəndir və ya neçə yaşı var, bu hamıya şamildir.

Sapioseksuallar üçün məmnuniyyət alma pərəstişi — partnyorla fəlsəfi müzakirələr aparmaq, sərt tənqid etmək və dəqiq kinayə etmək və s.dir.
Davamı →

Kitabları sevmək üçün 8 məsləhət

1. Facebooku və ümumilikdə interneti bağlamaq
Oxumağınızın qabağını alan ən mühüm faktordur. Dünyada o Facebookun qırmızı bildirişinin qarşısında duruş gətirə bilən adam çox azdır. Ona görə də telefonun internetini bağlayıb bir kənara qoyun. İndi siz kitabla tək qalmısız…

2. Çantanıza kitab qoymağı unutmayın
Çantanızda mütləq kitab olsun. Yolda oxuyarsız. Növbədə dayananda oxuyarsız. Kafedə dostunuzu gözləyəndə oxuyarsınız. Kitabla vaxt itirməzsiniz. Bunun üçün müqəddəm şərt çantanızda kitab olmasıdır. Kitabsız çölə çıxmayın, sizə soyuq dəyər. Faniliyin qarı tökülər başınıza.

3. Mütaliəni əyləncəyə çevirmək
Mütaliəni əyləncə kimi qavrayın. Özünüzə ayırdığınız zaman kimi baxın. Əsla mütaliəni bir iş hesab etməyin. Siz başqalarından geri qalmamaq üçün oxumursuz. Siz özünüz üçün oxuyursuz. Kitab oxumaqla keçirtdiyiniz gözəl dəqiqələri, saatları gününüzün bəzəyi sayın.
Davamı →

Kantın ədalətə yanaşması: Həqiqət özlüyündə həqiqətdir.


Mişel Sandel (Michael Sandel) “Ədalət” adlı kitabında ədalətə üç yanaşmanı təqdim etmişdir. Birinci yanaşma utilitarian baxışdır, hansı ki, ədaləti xoşbəxtliyin maksimallaşdırılmasında görür. Utilitarianlara görə bir hərəkət o zaman düzgün hesab edilə bilər ki, o hamının rifahını artırsın. Ikinci baxış libertarian yanaşmadır. Bu yanaşmaya görə, ədalət insanın seçim azadlığına əsaslanır. Azad seçimlər ədalətə aparır. Üçüncü yanaşmaya görə, ədalət insanlara mənəvi layiq olduqlarını verməkdir. Bunu Aristotel bele izah edirdi: ən yaxşı fleyta ən yaxşı fleyta ustasına verilməlidir, çünki o, buna layiqdir.
Kant (1724-1804) birinci və sonuncu yanaşmaları inkar edir. O bildirir ki, ədalət nə həzzlərin maksimallaşdırılması, nə də layiq olmaq məsələsidir. Həqiqət özlüyündə həqiqətdir. Ədaləti maraq və məqsədlərlə bağlamaq onun mahiyyətini korlamış olur. Digər tərəfədən, güclü olmaq hər zaman ədalətə layiq olmaq demek deyil. Kanta görə, ədalətin mahiyyəti daha da fərqlidir. Kant ədaləti azadlıqla əlaqələndirirdi. İnsanlar düşünə bilən varlıqlar olduqları üçün azad seçim etmək hüququna malikdirlər. Ədalətin mahiyyəti də burdan qaynaqlanır. Hər bir fərd özü üçün ədalətli olanı və layiq olduğunu daha yaxşı bilir.
 
Bəs Kant azadlığı necə izah edirdi? Kant deyirdi ki, insan öz istək və arzularının qulu olanda onun heyvandan ele bir fərqi olmur. Məsələn, bizə iki növ dondurma təklif olunur moruqlu və şokaladlı. Biz seçimimizi ağız dadımıza, zövqümüzə əsasən edəcəyik. Moruqlunu seviriksə moruqlunu, şokaladlını üstün tuturuqsa onu seçəcəyik. Kant bununla izah etməyə çalışır ki, biz bu zaman azad davranmadıq. Özümüz özümüzə tabe olduq. Digər bir situasiyanı da gözdən keçirək. Əgər dostumuz da bizimlə eyni dondurma zövqünü paylaşırsa, o zaman biz ona sevdiyi dondurmanı verib-verməməkdə azadıq. Bu zaman biz mühakimə edirik və əgər dostumuz üçün özümüzdən keçə biliriksə, ədalətli və doğru davranmış oluruq.
Bəs ədalət nədir? Kant ədaləti müəyyən etmək üçün onun mahiyyətinə (motivinə) diqqət etməli olduğumuzu deyir. Kant yazırdı:
 
Doğru nəyəsə təsir etdiyi və ya nəyisə tamamladığı üçün doğru deyildir. Doğru özlüyündə doğrudur. Hətta əgər bu doğru mənzilə çatmasına səlahiyyəti olmasa belə, əgər o, heç bir şeyə nail olmasa belə, hətta o zaman o özlüyündə həqiqət işığı kimi parlyacaqdır.
 

Bunu Kant dükan sahibi misalında izah edir. Dükan sahibi hər gün ondan çörək və süd almağa gələn balaca uşağın saflığından iki səbəbdən istifadə etməyə bilər. Birincisi, o pulun üstünü qaytarmaqla onun güvənini qazanacaq və gələcəkdə də uşağın dükana gəlməsini təmin edəcəkdir. Amma bu ədalətli hərəkət olmazdı. Ikinci halda isə, o bunu düzgünlük və vicdan prizmasından yanaşmaqla edər və bu zaman Kanta görə ədalətli davranmış olar. Müasir dövrümüzdə bir sıra biznes mərkəzləri “düzgünlük ən yaxşı siyastdir” şüarını səsləndirilər. Kant onların bununla nəyi ifadə etməsinə baxardı. Əgər onlar da dükan sahibi izahındakı kimi birinci səbəbdən bunu edirlərsə, bu ədalətli addım deyildir. Yox əgər həqiqəti üstün tuturlarsa, o zaman bu ədalətin özüdür.
 Müəllif: Günay Quliyeva

Pedaqoji anlayışlar lüğəti

A


 
ABİTURİYENT – ali və ya orta peşə-ixtisas təhsili müəssisələrinə qəbul olunmaq üçün təhsil haqqında müvafiq dövlət sənədi təqdim edən şəxs.
AVTOREFERAT – müəllifin özü tərəfindən yazılan  hər hansı elmi araşdırmanın nəticəsi.
ADYUNKTURA — hərbi təhsil müəssisəsində doktoranturaya bərabər tutulan yüksək ixtisaslı elmi-pedaqoji kadrların hazırlanması forması.
AĞIL   — insanın dərketmə bacarığının ümumiləşmiş xüsusiyyəti. Dar mənada  düşüncə ilə bağlı beyində gedən  əməliyyatlar. Ağlın xüsusiyyətləri: cəldlik,dəqiqlik, dərinlik, genişliyi, yaradıcılığı. 
Davamı →

Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri (U-Z)

ustadnamə
Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında daha çox qoşma, bəzən də divani şəklində olan, məzmunca hikmə­tamiz şeir növü.
Bir ənənə olaraq aşıqlar dastana ustad­namə ilə başlayırlar. Məhəbbət dastanlarının əvvəlində, adə­­tən, üç ustadnamə verilirdi. Belә şeirlәrdə tәrbiyәvi, fəl­sәfi fikirlər yürüdülür, dünyanın vəfasızlığından, “beş­günlük” olmasından danışılır. Azәrbaycan el sәnәt­kar­larından Xәstә Qasım, Aşıq Abbas Tufarqanlı, Aşıq Әlәsgәr vә başqalarının bir çox ustadnamələri vardır.
Ələsgərin sözün yеtir nisaba,
Sərf еdənlər səbt еləsin kitaba.

Hеç namərdin adı gəlməz hеsaba,
Mərd bir olar, onda iki ad olmaz.
Davamı →

Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri (S-T)

sadə cümlə
Tərkibində yalnız bir qrammatik əsası olan cümlə.
Baş üzvlərin iştirakına görə sadə cümlələrin adlıq, müəyyən şəxsli, qeyri-müəyyən şəxsli, ümumi şəxsli, şəxssiz cümlə kimi növləri var. İkincidərəcəli üzvlərin iştirakına görə isə sadə cümlələr müxtəsər və geniş cümlələrə bölünür.
sadə söz
Bir kökdən ibarət olan və tərkibində sözdüzəldici şəkilçi (leksik) işlənməyən söz: baş, su, üç, ağ, gəl, bərk, ara, də, ah, ay  və s.
Sadə sözlərin tərkibində bir və ya bir neçə söz­­dəyişdirici (qrammatik) şəkilçi iştirak edə bilər: kitablar, yaz­dım, oxumuşdur, əşyalarımızdır və s.
Davamı →

Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri (P-R)

parafraz
yun. paraphrasis – əsərin nəql edilməsi
Oxucunun, şərhçinin ədəbi əsəri öz sözü ilə nəql etməsi. Parafrazın müxtəlif növləri mövcuddur: kiçik əsərin şərhlərlə nəqli, nəzm əsərinin nəsrlə nəql olunması, iri əsərin sadələşdirilməsi (adaptasiya) və s.
paraqraf
yun. paragraphos – yanında yazılmış
Əsərin fəs­linin məzmunca bitkin hissəsi; yarımbaşlıq; bu hissəni fərq­ləndirmək üçün istifadə olunan işarə (§).
Davamı →

Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri (M-O)

macәra әdәbiyyatı
Gözlənilməz, təhlükəli hadisələrin, sər­güzəştlərin təsvir edildiyi kəskin süjetli bədii əsərlərin məc­musu.
Əsasını macəra romanından götürüb. Macәra әdәbiyyatı mövzusuna görə müxtəlif olur: Amerika hinduları (F.Kuper, M.Rid), dəniz piratları (R.Stivenson), kimsəsiz adada həyat (D.Defo), heyvanlar haqqında əsərlər (C.London, E.Seton-Tompson) və s. Müasir dövrdə macәra әdәbiyyatına macəra romanı ilə yanaşı, elmi-fantastik və detektiv əsərlər də aid edilir. Bu əsərlərdə aydın, qüvvәtli, bütöv xarakterlәr şər qüvvələrə qarşı mübarizə aparır və adətən, qalib gəlirlər.
Davamı →