Evelin | Ceyms Coys

Qız pəncərənin önündə əyləşərək qaranlığın küçəni bürüməsinə tamaşa edirdi. Başını pərdəyə söykəmişdi, burnunda isə toz qoxusu ilişib qalmışdı. O, yorğun idi. Küçədən ötüb keçən az idi. Döngənin sonundakı evin sakini evinə daxil oldu: qadın onun başmaqlarının sement səkini döyəclədiyini eşitdi, sonra qırmızı binalar boyunca yolları tıqqıldatdı. Bir zamanlar həmin ərazi boşluq idi, onlar axşamlar uşaqlarla birgə oynayırdılar. Sonralar Belfastdan bir nəfər bu ərazini aldı və orada evlər tikdi, onlarınkı kimi kiçik, qaranlıq daxmalar yox, kərpicdən, qırmızı, parıldayan damları olan böyük evlər…

Bütün yerli uşaqlar əvvəllər həmin boş ərazidə oynayırdı — Divaynlar, Uoterslər, Dannlar, balaca əlil Kyou, o özü, qardaşları, bacıları. Düzdür, Ernst oynamırdı: o, artıq böyük idi. Atası həmişə əlində tikanlı çubuq onların ardınca boş ərazi boyu qaçırdı, amma balaca Kyou ətrafa nəzər yetirməyə və atasını çağırmağa imkan tapırdı.
Davamı →

Hiylə | Anton Çexov

Qədimdə İngiltərədə ölüm cəzasına məhkum olunan cinayətkarların özlərini təcrübə məqsədi ilə anatomlara və fizioloqlara satmaq hüququ vardı. Bu yolla əldə edilən pulu bəziləri içkiyə xərcləyir, bəziləri ailəsinə verərmiş.

Qorxunc bir cinayətə görə ölümə məhkum edilən cinayətkarlardan biri bir həkimə xəbər göndərir, uzun və bezdirici bazarlıqdan sonra özünü iki peniyə satmağı bacarır. Amma həkimdən pulu alar-almaz qəhqəhə çəkib gülür.

– Niyə gülürsünüz?
– Həkim təəccüblə soruşur.
Cinayətkar deyir:
– Siz məni asılacaq bir məhbus olaraq almısınız. Amma mən sizi aldatmışam! Məni yandıraraq edam edəcəklər. Ha, ha, ha!

Uca qaya başında | Kamal Abdulla

Günlərin bir günü biz ayrılmaz dostlar bağda oturub səssiz-səmirsiz, hərə öz fikrində, zoğal mürəbbəsi ilə çay içirdik.

Nə oldu, nə olmadı, niyəsini, nə üçününü biz bilmədik, elə sakit-sakit oturduğu yerdəcə Rüstəm kişinin gözləri qıyıldı, xəyalı uzaqlara uçmuş şəkildə, ahəstə və bir az da sirli səslə bizdən soruşdu:
— Möcüzə istəyirsiz, sizə bir möcüzəli əhvalat danışım?! Sonra da bizim cavabımızı gözləmədən Rüstəm kişi bu əhvalatı danışmağa başladı. Günlərin bir günü qonşu kəndlərin birində, kəndin adını nə o dedi, nə də biz soruşduq, dənizin qırağında bir uca qayanın başında bir arvad, çox yaşlı bir arvad, səsini başına atıb qışqırırmış:

— Ay aman, ay aman, qoymayın, ay camaat, yetışın, imdad! Xilas edin!..
— Nolub, ay arvad, səsini niyə atmısan başına?
– Yaxınlıqda kimlərdisə iş görürmüş, kisələrə qum yığırmışlar, aralarında bu arvadı tanıyanlar olub, işlərini saxlayaraq bir-birinə göz vura-vura buna üz tutub soruşublar.
Davamı →

Umutlar dagılsın yarınlarına/Şiringül Musayeva.

                                                 Kayabaşı, adın, sanki bir inci,
                                                 Yaylalar içində yerin birinci.     
… Dağlar..dağlar çox gözəldi, yamyaşıldı, biri o birini əvəzləyirdi, dik zirvələr sıraya düzülmüşdü, yamacları çiçəklərlə bəzənmişdi: haça zirvələrin başı üzərində məsmavi səma görünürdü və mavi səma çox yaxında görünürdü. Hikmətə elə gəlirdi; haça zirvəni aşmaq və mavi səmaya ağ, pəmbə buludlara əllə toxunmaq olar. Və Hikmət çox istəyirdi mavi səmaya, ağ, pəmbə buludlara əllə toxunsun. Hikmət eləcə irəliyə şığıyırdı; sanki bir qartala dönmüşdü, özünü çox yüngül, qayğısız hiss edirdi, dik zirvələr, yamyaşıl, çiçəklərə bürünmüş dağ yamacları-hamısı ona gəl-gəl deyirdi, heç bir çətinlik çəkmədən dağların sinəsində gəzişirdi, birindən o birinə adlayırdı, dağlar özü onu bir-birinə ötürürdü.
 Dağlar necə gözəldi...çəmənlər necə gözəldi..otlar, al-əlvan çiçəklər necə gözəldi..səma necə gözəldi...Günəş necə gözəldi… Günəş...Gözünü dünyaya açandan bəri gördüyü günəş. Günəş, babası, nənəsi, ata-anası, bax bu dağlar, bu çəmənlər, bu Şebingülü baxçaları onun həyatıdır. Bunlar eləcə var idi; Hikmət gözünü açandan onları görmüşdü, babasını dinləmiş ,nənəsini sevmişdi, bu dağları, bu məsmavi göy üzünü seyr etmişdi. Dünya elə bu yamyaşıl dağlardan, dağların zirvəsinə toxunan məsmavi səmadan,tazə, tər Şebingülü baxçalarından və şəfəqlər içərisində gülümsəyən al Günəşdən ibarətdir. Amma… Hikmət eşitmişdi: nənəsinin söhbətlərindən, babasının söylədiklərindən eşitmişdi; haradasa böyük bir dünya var: o dünya çox böyükdür, sonsuzluqdan başlayıb, sonsuzluğa gedir, başdan-başa dağlardan, çəmənlərdən, dənizlərdən, quş uçurmayan meşələrdən, cəngəlliklərdən ibarətdir. Bu meşələrin, ormanların, çəmənlərin, dağların, çeşmələrin sayı-hesabı yoxdur, amma nədənsə Şebinkarahisar, Yeşil Giresun, Kelkit vadisi, Kayabaşı ,Köprübaşı, Eğribel Təpəsi, Çobanlar Çeşməsi, Sarıçiçək yaylası birdir-babası belə deyir. İnsanların sayı-hesabı yoxdur; milyon illər bundan əvvəl yaranıblar, milyon illər bundan sonra yaranacaqlar,amma Hikmətin babası birdir, nənəsi birdir, Koroğlu birdir, elə Hikmət özü də birdir. Çox qəribədir və çox müəmmalıdır...
 Hikmət Okuyar xəyaldan ayrıldı, yanağında gilələnmiş göz yaşlarını əli ilə sildi.Hə belə ...belə işlər...xocam...Nədənsə bu gün xəyallar ona heç rahatlıq vermir.… Babası Bektaş Ağası Qara Memed kişi əlindəki kərki ilə Şebingül kollarının dibini təmizləyir və onun üzünə baxmadan danışır. Nədənsə bir qədər pərtdir.
 -Cavanlar quş olur, uçub uzaqlara gedirlər,ayağı yer tutan gedir. Bəs bu torpaqlar nə olsun? Dünyanın heç bir yerində belə gözəl yaylalar, torpaqlar yoxdur. Gedənlər geri dönsələr, bu torpaqlar üçün nə isə etsələr belə olmaz, bu torpaqlar da inkişaf edər, canlanar. Gedən geri dönmür ki…
 -Baba, mən dönəcəyəm…
 -Böyük adam...Aşıq Veysəl də öz torpağından quş olub uçumuşdu mu? .Daha bizlərə ehtiyac yoxdur.   -İstəmirsən böyük adam olum ? 
                                               Sevdigim Çamoluk şöhrete erse
                                               Servetleri bir kuşuna değişmem.
                                                Bütün gözellikler siraya girse
                                                Bizimkinin bir kaşına değişmem.

                                                           …… ... 

                                                  Gül rengin içimi yakar, kovurar 
                                                  Sevdanı könlümde bil Şebingülü’m.
                                                  Dert alma,derman al çözümlerde dur
                                                  Bülbüle yar kimi gül, Şebingülü’m. 
                                                   … ...
— Olmaz ki getməyəsən,elə burada yaşayaq?
 -Burada nə işləyəcəm?
— Çoban.
 -Mən çoban ola bilmərəm, Birgül.
 -Al-Birgül qönçə Şebingülü üzüb ona uzadır-məni xatırlayarsan.
 Görəsən dünyada ona gül uzadan mavi gözlü, teli burma-burma,al yanaqlı, bal dodaqlı qızdan gözəl məxluq varmı?Gözləri məsmavidir...məsmavi. Sonralar heç bu rəngdə, bu təmizlikdə bir göz görmədi. Bəlkə getməsin...Amma getdi...Yollar onu çəkib apardı.…
                                                  Karda, kışta kar yolları kesende,
                                                 Eğribel’də dağ rüzgarı esende,
                                                  Kırat gelir, murat olur desen de…
                                                  Yoldaş heç durmasın yoldan yol alsın.
                                                     ....      ...    ...

...Birgül qarşısinda durmuşdu ,mavi gözləri dolmuş səma kimiydi ....Egribel səmasına oxşayırdı.Soyuq payız yağışı yağırdı üzərinə, üşüyürdü.
 -Məni də apar özünlə.
-Aparacağam, Birgül, sən hələ böyü,mən də işlərimi yekunlaşdırım.
 Amma...gələ bilmədi… ..
 ...-Gələ bilmədim, Birgül...-Hikmət Okuyar ağrıyan sinəsini ovuşdurdu; acı qəhər boğazına dirənmişdi; nədəndir qədrini bilmədiyi günün, üstündən yel kimi ötdüyü anın həsrətini çox çəkir.
  Hə...belə..belə işlər...İnsan oğlu belədir, xocam. Cavanlıqda geriyə dönməyi heç sevməz...Amma… İnsan oğlu sevdiyini də heç unutmaz. Unutmaq mı ..bəlkə də heç ayrılmaz; necə ki bu torpaqlardan ayrıla bilmədi, necə ki uşaqlığından ayrıla bilmədi, necə ki babalı, nənəli, atalı- analı günlərindən heç ayrılmadı, eləcə də Birgüldən heç ayrılmadı. 
 Böyük şəhərlərdə oxudu. İnsanların gurluğu, maşınların gurluğu, hay-küyü, gənclik coşqusu onu alıb apardı.Getdi ...Karadeniz, Şebinkarahisar, Giresun yörəsi, Kelkit vadisi, Dikmetaş, Altınova, Altınçevre, Hacıömer çiftliği, Karşıyaka, Avutmuş, Köprübaşı, İkioğul, Değirmenönü, Qırkgöz, Birogul, Altıntepsi ovası, Erentəpə, Kınık, Karacaören, Kılıçkaya Barajgölü, güllü-bülbüllü Şebingülü bağçaları–hey xəyalındaydı. Arada bir gördüyü vətən oğullarından sordu 
                                            Özledim hemşehrim hele bir anlat
                                            Tepelerden, derelerden nə xeber?
                                             Bir az da meyveden, sebzeden söz et
                                             Buzluklardan, seralardan ne xeber ? 

                                               Ayrık otlarını yola bildin mi ? 
                                               İlacı,gübreyi bula bildin mi?
                                              Tohumluk buğdayı ala bildin mi ?
                                               Sökülmemiş meralardan ne haber ?  -deyə sordu
 Gözlədi, o torpaqlara dönəcəyi günü hey gözlədi İçindəki həsrət ,vətən sevgisi, xəyalındakı bülbüllü sebingülü baxçaları dilində, dodağında şeirlərə döndü-möhtəşəm şeirlərə, oxuyanın, dinləyənin qəlbində bənzərsiz, tayı,bərabəri olmayan izlər buraxan, duyğular oyadan, vətən sevgisini gücləndirən şeirlərə…

                                                            Kayabaşı, gəlib üstə çıkarsam
                                                            Burcuna varmadan dönmiyecegim.
                                                            Yeşili seyr edip, maviyi görsem
                                                            Nadimak dermeden inmiyecegim

 Hələ o torpaqlara dönmədən o torpaqların, o dağların, gur çeşmələrin, sərin yaylaların, o torpaqlarda yaşayan sadədən sadə insanların: dağda tütək çalan çobanın, tarlalarda, bağlarda kətmən vuran əməkçinin, Şebingülü baxçalarında çiçək dərən –gül qoxulu qızların dilində Bizim Hikmətə döndü; Çoban dağa yolu düşən hansısa yad ölkə adamına dilboğaza qoymayaraq Bizim Hikmətdən bəhs etdi, nənələr mürgülü nəvələrin gələcəyə dikilən xəyal, arzu dolu dünyalarına şirindən şirin bir Bizim Hikmət dastanı ilə nəqş vurdu. Kelkit vadisi ,Şebinkarahisar insanı onu Dağların ve Çobanların Şairi kimi sevdi, əzizlədi. Adı hər obada, eldə sevilərək çəkildi. 
   ...-Hikmət Okuyar...Hikmət Okuyar..Hikmet Okuyar! — Egribeldir mi, Kayabaşıdır mı, Çobanlar Çeşmesidir mi, Köprübaşıdır mı,Aşıq Veysəldir mi, babasıdır mı, Birgüldür mü hər gecə yuxusuna girən, qulağına pıçıldayan...
                                              Nerde erenlerin fermanı nerde ?
                                              Nerde dertlilerin dermanı nerde ?
                                              Duyur sözlerimi namerde, merde…
                                              Duyur sözlerimi namerde,merde! ’
   … Və Bizim Hikmet söz verdi; qışı soyuğuyla, sazağıyla, tufanıyla ,yazı bənzərsiz, ucsuz bucağsız yaşıl çəmənləriylə, zümrüd dağlarıyla, məsmavi səmalarıyla, yayı –payızı buludlu, bol meyvəli bağlarıyla dünyanın heç bir yerində bənzəri olmayan bu torpaqları dünyaya tanıdacağına söz verdi; Şebinkarahisara, Kerkit vadisinə, Kayabaşına, Çobanlar çeşməsinə, Köprübaşına, Aşıq Veysələ, Birgülə söz verdi...
                                              ...Çözüm türkümüzü dinləsin bir yol,
                                                 Naramızla dağlar inləsin bir yol,
                                                 Sevgi sözümüzdən anlasın bir yol,
                                                 Netice almadan dönmiyecegim.
                                                              ....   … ...
  — Çətin məsələdir, çətin məsələyə toxunursunuz -Yakub bəy başını buladı.
  -Nəymiş o çətinlik? Bu gözəllikdə torpaq diqqətdən kənarda qalmalıdır? Mənim məqsədim bu torpaqları inkişaf etdirmək,gediş-gəlişi asanlaşdırmaq,bu gözəllikləri dünyaya tanıtdırmaqdır.Qoy oradakı insanlar dünyaya çıxış alsın.İndiki texnika əsrində çətin işdirmi bu?Sadəcə diqqət lazımdır,bu torpaqlara ürəyi yanan vətən oğlu lazımdır.
                                              ....  Kelkit vadisində titən ocaqlar.
                                                    İçində birikmiş özlemi saklar
                                                    Bizim Hikmet indi netice bekler
                                                    Ben olsam bekletmem ”Buyur al ”derim.
 -O zaman mən də yolun açıq olsun deyirəm-Yakub bəy gülümsünərək ayağa durdu.
 Sanki Hikmet Okuyarın üzərindən ağır bir yük götürüldü.Dərindən nəfəs aldı. 
                                                       ....           .....           ....

  — Biz şairlərin,şeirlərin, Dağların və Çobanların Şairi Bizim Hikmət'i axtarırıq- qarşıdan gələn, üçü də bir –birindən gözəl qızlardan biri Metehandan soruşdu.
 -Əvvəlcə tanış olaq. Mən Metehan.
 -Mən Birgül.
 -Mən Fatimə.
 -Mən Xədicə.
 -Neynirsiniz onu?-Metehan soruşdu.
 -Şeirlərimiz var,əfəndim ,oxuyacağıq ona.Bir də onun şeirlərini dinləyəcəyik –öz dilindən.
 -Onu çətin buralarda taparsınız.Tapsanız ...tapsanız Eğribel Təpəsindəki Çobanlar Çeşməsi başında taparsınız. 
                                           Hikmetin deyişleri Bülbülün nefesinde.
                                           Dinleyene sözü var, Egribel tepesinde. 
  — Eləysə gedək, ləngiməyək.
 Kayabaşı, Egribel Təpəsi, Çobanlar Çeşmesi, Sarıçiçək yaylası tazə -tər çiçəklərlə örtülüb.Hər tərəf gül-çiçəkdir.Çiçəklərin ətri adamı bihuş edir. Hikmət Okuyar Çobanlar Çeşməsinin başında əyləşib.Qəlbi çox kövrəlib, incədən incə olub,bir gül yarpağı kimi titrəyir. Ətrafına baxınır: bu həmin Çobanlar Çeşməsidir mi ?
 Ah, zaman bir dəli atlı kimi şütüyüb keçdi yanından. Suların şırıltısı necə də o vaxtı andırır,sanki heç üstündən illər ötməyib, heç dəyişməyib. Ah,bu çöllər, çəmənlər, başı üstündə duran məsmavi səma, şəfəqlər içərisində gülümsəyən gözəl Günəş..-illər onlara heç toxunmayıb. İçindəki məsum qəlbli oğlana da heç nə toxunmayıb. Elə indi də dünyaya o məsum qəlbli, gözəl gözlü oğlanın baxışlarıyla baxır. Hələ də buludların ardıyca qaçmaq, əl uzadıb onlara,mavi səmaya toxunmaq istəyi var içində.
 -Salam.
 -Salam.
 -Siz, Bizim Hikmetsiniz? Bu, Dağların ve Çobanların Şairi Bizim Hikmet.
 Hikmət Okuyar başını qaldırır: qarşısında mavi, səma kimi lacivərd, gözəl gözlü bir qız görür; saçları burma-burma çiyinlərinə dağılıb, yanaqları, qönçə dodaqları Şebingülü rəngindədir.
 -Salam-qız ona gülümsəyir: təbəssümü eynən Birgülü xatırladır, illər heç toxunmayıb ona. Zaman hər şeyə rəğmən geriyəmi qayıdıb?
 -Al-qız ona bir şebingülü uzadır. Birgülün vaxtilə ona verdiyi şebingülünün eynisidir.Olurmu bu?
 -Adın nədir?
 -Birgül.Mən sizi tanıyıram, şeirlərinizi şox oxumuşam.
 Hikmət Okuyar gülümsünür, mərd çöhrəsi işıqlanır.
 -Siz bu dağların oğlusunuz, bu dağları dünyaya tanıtmaq istəyirsiniz, şeirləriniz də elə bu dağlardan bəhs edir, siz bizi sevirsiniz-Birgül irəli yeriyir.
 Elədir-İllər ötmüş bu sevgidən heç nə əskilməmişdi. Metehan gülümsünür:
 -Ustad, qızlar sizi çox axtarmış. Aradabir şəhərə də dönün.
 Onlar əl-ələ verərək qarşıdakı zirvəyə doğru irəliləyirlər. Başları üzərində Günəş zərrin şəfəqlərini yayaraq gülümsəyir...
                                       Çağır gidenleri tut bas bağrına,
                                       Çağlasın yeniden o gur sesimiz.
                                       Umutlar dağılsın yarınlarına…
                                        Şenlensin köyümüz ve mahellemiz...

   Not: '' Umutlar dağılsın yarınlarına'' isimli Şeirli Hekayə'mdəki şeirlər; tanınmış Türk Şairi Hikmet Okuyar’ındır. Müəllif: Şiringül Musayeva

Açıq Pəncərə | H. H. Munro (Saki)

“Xalam tezliklə aşağıda olacaq, cənab Nattel, – 15 yaşlı gənc, təmkinli qız bildirdi, – ona kimi həmsöhbətiniz mən olacağam”.

Framton Nattel yolda olan xalanın şan-şöhrətinə xələl gətirən bir söz demədən çox hörmətli xala qızını lazımınca tərifləmək üçün nəsə deməyə çalışırdı. Özünün heç gümanı gəlmirdi ki, tanımadığı adamlara etdiyi bu ziyarətlərin müalicəsi labüd olan sinirlərinə çox xeyri dəysin.

“Mən bilirəm necə olacaq, – o, bu kəndə köçəndə bacısı ona demişdi, – sən özünü hamıdan təcrid edəcək, bir Allah bəndəsi ilə də danışmayacaqsan. Qəm-qüssədən əsəblərin daha da pozulacaq. Sənə orda tanıdığım insanlara göstərməyin üçün təqdimat məktubları verəcəyəm. Yaxşı yadımdadır, onlardan bəziləri gözəl insanlar idi”.
Davamı →

Sirli dərd | Knut Hamsun

Onunla dördüncü dəfə görüşdüm. Sanki o, hər addımımı izləyir və elə bil ki, hər an mənə xətər yetirə bilər; yəni bir də görürsən ki, budur haradansa pırtlayıb çıxdı və qəti ürəyimdən olmayan bir şəraitdə görüşməli olduq. Hətta bir dəfə onunla öz otağımda, Xristianiyada görüşdüm. Yox, yaxşısı budur hər şeyi başdan ayağa sizə danışım.

I
İlk dəfə onunla 1879-cu ilin Yeni il bayramında Kopenhagendə rastlaşdım. Onda, səhv etmirəmsə Klyarsbodendə yaşayırdım.

Otağımda oturmuşdum, notların üzünü köçürürdüm. Not oxuya bilmirəm deyə bu iş lap zəhləmi tökürdü. Birdən astaca, küt səslə, qapım döyüldü. Elə bildim ki, qapını qadın əlilə döydülər. Sevinclə qışqırdım: «Buyurun!» O, daxil oldu.
Davamı →

Böyük balıqlar, balaca balıqlar | İtalo Kalvino

Zefferinonun atası qəti çimərlik paltarı geyməzdi. Əynində həmişə köynək və ətəyini qatladığı şalvar olar, ağ papağını gözünün üstünə basıb gün boyu qayalıqlarda hərlənərdi. Ən böyük azarı qayalara yapışan, hər birinin sərt qabığı az qala daşlaşan Çinpapaq midyələr, yastı molyuskalar idi. Zefferinonun atası onları ancaq bıçaqla qoparardı. Hər bazar günü, gözündə iri eynəyi, sahil burnundakı qayaları bir-bir yoxlayardı. Balaca səbətini doldurana qədər ordan getməz, bəzilərini ordaca yeyər, islaq və turşməzə əti qaşıq kimi tutduğu qabıqdan sümürər, bəzilərini isə səbətinə atardı. Arada başını qaldırıb dənizə baxar və “Zefferino, haradasan?” deyə qışqırardı.

Zefferino günortadan sonraları dənizdən çıxmazdı. Ata-oğul birlikdə buruna gələr, sonra atası onu orda qoyub molyuskaların dalınca gedərdi. Qayalara yapışmış, inadkar Çinpapaq midyələr Zefferinonun diqqətini çəkmirdi; əvvəllər xərçənglərə, sonra osminoqlara, meduzalara meyil salmış və yavaş-yavaş hər növ balıqla maraqlanmağa başlamışdı. Yaz aylarında get-gedə daha çətin və ustalıq tələb edən işlərlə məşğul olurdu: artıq yaşıdları arasında sualtı tüfəngdən onun qədər bacarıqla istifadə edən yox idi. Ən yaxşı üzgüçülər bəstəboy və arıq-tırıq olanlardan çıxır, Zefferino da eləydi. Onu sahildə atasının əlindən tutub gedərkən görsəniz, elə bilərdiniz ki, saçı dibindən keçəl olan bu ağzı ayrıq uşağı dümsükləməsən tərpənməz, amma elə ki, dənizə girdi, heç kim onunla aşıq ata bilməzdi, özü də dibdən üzməkdə əlinə su tökən yox idi.
Davamı →

Kük­nar­la­ra mək­tub | Qoderzi Çoxeli

Dəh­şət­li yu­xu­lar Cğu­na­ya əziy­yət ve­rir­di, o, qəfil­dən dik­si­nib oyan­dı. Xey­li vaxt ba­şı­nı sal­la­yıb çar­pa­yı­da otur­du, yu­xu­su­nu xa­tır­la­ma­ğa ça­lış­dı. Son­ra pal­çıq­lı çək­mə­lə­ri­ni ge­yi­nib fi­kir­li-fi­kir­li Be­ri­nin evi­nə sa­rı yol­lan­dı.

Gü­nəş çıx­dı­ğı yer­dən xey­li ara­lan­mış­dı. Be­ri­nin evi­nin qa­ba­ğın­da kən­din qo­ca qa­rı­la­rı yı­ğı­şıb nə haq­da­sa pı­çıl­da­şır­dı­lar. Be­ri­nin ar­va­dı da on­la­rın ara­sın­day­dı, üzü­nü əli­nə söy­kə­yib evin pən­cə­rə­si­nə ba­xır, kök­sü­nü ötü­rür­dü. Sa­kit­li­yi yal­nız ha­sa­rın tax­ta­sı­nın ba­şı­na qon­muş qar­ğa po­zur­du. Qar­ğa san­ki bəd xə­bər­lər qa­rıl­da­yır­dı.
– Zəh­ri­mar, çor, Al­lah sə­si­nizi ba­tır­sın, – qo­ca qa­rı­lar de­yi­nir­di­lər.

Cğu­na ha­sar­dan tax­ta­nın bi­ri­ni qo­pa­rıb qar­ğa­ya at­dı. Qar­ğa uçub in­di də ey­va­nın üs­tü­nə qon­du, qa­rıl­da­ma­ğı­na da­vam elə­di. Cğu­na yer­dən yas­tı daş gö­tür­dü, di­va­rın di­bi­nə qı­sı­la-qı­sı­la ya­xın­la­şıb da­şı at­dı. Qar­ğa yal­nız ye­ri­ni də­yiş­di. Cğu­na qa­rı­la­rın ya­nı­na qa­yıt­dı.
– Ne­cə­di ki­şi­nin ha­lı? – Be­ri­nin ar­va­dın­dan so­ruş­du.
Davamı →

Ləman Azər. "Fahişə ömrü" (Hekayə)




      Bu gün günlərdən hansı gündür bilmirəm, heç siz də soruşmayın, çünki onun elə bir dəyəri yoxdur, amma bu gün qəzet manşetlərində bir xəbər yayımlanacaq, elə səhər açılmamış bu xəbər təlaşla nəşriyyatlarda əlbəəl gəzəcək, dolanacaq və nəhayət bütün ölkəyə yayılacaq. Bu gecəyarısı şəhərin qaranlıq küçələrindən birinin tinində cəsədi tapılmış, bədəninin hər tərəfi yazılı və kimliyi məlum olmayan qəribə bir kişinin əhvalatıdır. Və adamları isə yalnız onun bədənindəki yazılar narahat edir. Həyat belədir, heç kimi onun üzünün tanınmaz hala gəlməyi, üst başının cırıq-cındır olmağı, aclıqdan qurumuş süpürgəyə oxşamağı, nə yaşadıqları maraqlandırmır. Çünki həyat belədir və o elə bir filmdir ki, adamlar eyni səhnələri izləməkdən yorulublar, beziblər, buna görə də onları yalnız baxdıqları filmin ən maraqlı detalları, heç bir başqa filmdə izləmədikləri sirli, beyində suallar yaradacaq ayrıntıları maraqlandırır. Axı doğurdan da bu heç yerdə görülməyib ki, adamlar bədənlərinin hər tərəfini bir barmaq yer saxlamadan yazsınlar və axı adamlar niyə dünyada bu qədər divar, kağız, döşəmə, hətta paltar və yazmağa o qədər çox şey varkən məhz bədənlərini yazsınlar. Hə bunu heç kim eləməz, ağıllı adamlar eləməz, axı onlar niyə bədənlərini yazsınlar?! Amma o yazıb, dərisindəki hər məsafəni mürəkkəblə doldurub və indi bu xəbər yayımlanan kimi şəhərdə onun haqqında kim bilir nə şayələr gəzəcək, nə nağıllar uydurulacaq. Həmişəki kimi başqalarının həyatlarına özlərinkindən daha çox maraqlı olan insanlar iki qrupa bölünəcək, onun qatil, oğru, narko biznesmen, ya da cadugər olduğunu deyəcəklər və bu adamların bəziləri bunlar çox yaxşı şeylərmiş kimi onun tərəfini saxlayacaq, qürurlanacaq, getdiyi hər evdə ağzına sığmayan, bir neçə dəqiqənin içində uydurduğu hekayəsini hamıya sevinclə danışacaq, ona təriflər yağdıracaq, hətta o sağ olsaydı bütün ev-eşiyini satıb ona bu kişiliyinə görə heykəl qoyduracağını deyəcək, bəziləri isə yenə susmadan, durmadan danışacaq, amma onun bu cür ölümünü ən yüngül cəza hesab edəcək, hətta əlində olsa onun ölüsünü tikə-tikə, şaqqa-şaqqa elətdirəcəyindən deyəcək. Və bəli həyat belədir… Əslində isə bu adamların heç birinin bizim həyatımıza dəxli yoxdur, elə onların nə düşündüklərinin də…                                                                                                          
Ölkə qəzetlərindən ən məşhuru, ən reytinqlisi naməlum cəsədin boyun-boğaz nahiyəsindəki yazını çap edəcək güman ki, çünki, çünki baş boyunun üzərində dayanır, necə ki bu ölkədəki bütün yeraltı, tirajlanacaq, tirajlanmayacaq xəbərlər bu qəzetin əlinin altından keçib gedir. Və xəbər başlığı belə olacaq:
 
“Dilənçi Tarzanın boğazındakı roman”                                                              “ Mən yazıçı olmaq istəmirəm. Belə bir arzum da yoxdur. Siz mənə o gözlə baxın ki, mən yazıq, ümidsiz, fağır bir dilənçiyəm.  Yeməyə bir qarın çörəyi güc-bəla ilə üç-dörd gündə bir tapıram, ya da bəzən heç tapmadığım günlər də olur. Son on ildə bədənimdən və ruhumdan savayı sahib olduğum heç bir bir şeyim yoxdur. Uşaqlar məndən iyrənir, ona görə yox ki, pis iy verirəm, üst-başım cırım-cındırın içindədir, saqqalım bığıma qarışıb, hətta o qədər uzanıb ki, mən də kökündən ucuna qədər hörüb ucuna arabir bir qənimət taparam deyə gəzdiyim evlərin arxasından rastıma çıxan paltar şpilkalarından bir neçəsini vurmuşam və hərdən də ürəyim sıxılanda çiynimə atıram, çox soyuq olanda isə boyun-başıma dolayıram, nə yalan deyim bəzi günlər yağış yağanda fürsət bu fürsətdi deyib lap kisələnirəm də, ona görə ki, məncə mən onların atalarına, babalarına, gorbagor əbəd-əcdadlarına heç oxşamıram. Qadınlar heç yaxınıma gəlmir, məni görəndə əlli metrə uzaqdan yollarının səmtini dəyişirlər. Yəqin onlara elə gəlir ki, Tarzan kimi yiyəsizliyə, çöllərə məhkum olduğum üçün qadın acıyam və onlardan birini tutduğum yerdəcə altıma alıb xoruz kimi minəcəm. Hələ kişiləri demirəm, arvadlarından fərqli olaraq onlar yanımdan keçir, amma hər dəfəsində də bu küfürsüz, söyüşsüz olmur. Bilmirəm niyə, yəqin arvadlarının mənlə bağlı təsəvvürlərinə gətirdiyi mənzərəni məni hər görəndə onlar da görür.                                     
Və bütün bunları ona görə dedim ki, yəni yüz faiz əmin olasınız ki, məndən yazıçı çıxmaz. “Yazıçı”. Nə deməkdir “yazıçı”? Yazıçı sözünün kökü “yazı”, “yazı”nın kökü “yaz”. Hansı yazını yazandır yazıçı? Məncə yazıçı hamının Allahdan və hakimiyyətdən sonra səcdə edib, tanıyacağı üçüncü şəxsdir, mənimsə cındırımdan cin ürkür. Amma məncə hamının yazıçı olmasa da yaşadıqlarını qələmə alma ixtiyarı var və mən yazacaqlarımı elə bir dosta həsr edirəm ki, ona nə rəhmət düşmür, nə də dua ediləcək ruhu da yoxdur.                                                  
Pulsuz, evsiz, maşınsız, ətrafıma səpələnib məni hərəsi bir yana dartan qadınlarsız heç inandırıcı görünə bilməyəcəyimi bilirəm. Pulun varsa hesab elə ki,Tanrısan: əmr elə ayağını öpsünlər, tüpür üzlərinə silib yenə istəsinlər, yalan danış “ah nə dürüst adamdır” desinlər, pulun varsa biri yatağında, biri maşınında, biri də elə liftdəcə. Pulum yoxdur, nə yazsam, nə desəm absurd, geydirmədir. Pulum yoxdur, mən nə Allah, nə sehrbaz, nə də kişi deyiləm. Mən bilmirəm kiməm, hətta nəyəm?! Amma dostumun əhvalatından qabaq, özümün bir balaca əhvalatım var.”                                                                                                          
Bu xəbərdən heç bir dəqiqə keçməmiş ölkənin sağ partiyasının mətbuat şöbəsi naməlum cəsədin sağ qolundakı yazını yayımlayacaq: “Zorakı dilənçi ölkənin ən tanınmış yazıçısı imiş”
 
“Mən ayağı asfalta yox, torpağa dəyən, peyinə bulaşan adi bir kənd uşağı olmuşam. Atam şalvarının arası yamaqlı, qoltuğunun altı cırıqlı sadə bir kənd müəllimi idi. Anam isə kənd həyatına görə hədsiz təmizkar, bütün maneələrə baxmayaraq gündə üç kərə vedrədə su qaynadıb yuyunan savadsız, amma çoxbilmiş və acgöz qadın idi. Adam anası haqqında acgöz deməz bilirəm, amma elə idi. Məhsul yığımı vaxtı hamımızı haylayıb, qabağına qatıb söyə-söyə yığıma aparardı, bəzən atam yazıq səslə “bəsdi, əl çək uşaqlardan” deyəndə hikkəsindən kişinin üstünə şığıyar, sonra isə hamımıza qanlı, qızğın gözləriylə baxa-baxa qapını çırpıb gedərdi. Bizsə pəncərələrdən onun kürəyinə ox kimi batan günəş istisində, başından aşağı tökülən leysan yağış altında necə işlədiyinə tamaşa edərdik. Kəsəsi, uşaqlığımda səkkiz uşağın arasında bircə mənim atama oxşadığımı deyərdilər. Böyüyəndə onun kimi sakit təbiətli, fağır, gözütox olacağımı da deyərdilər. Mən də elə bilirdim. Məktəbdə, sonra da tələbəlik illərimdə heç kimə yovuşa, qaynayıb amma qarışa bilməməyimdən, fərasətsizliyimdən, yazıb-oxumaqdan başqa heç nə bacarmamağımdan, bazlığa gedəcək cəsarətimin olmamasından elə bilirdim. Məgərsə mən eyni anamammış və bunu zamanla biləcəkdim.                                         
Bir kişi özünü o vaxt kişi kimi hiss edər ki, bütün qorxularına baxmayaraq, ona özünü prezident, ilahi, dünyanın hakimi hiss etdirəcək qadını tapsın. Mən bu bəxtəvərliyə bir dəfə nail olmuşdum. Tələbəliyimi bitirib kəndə şəhərdə təzə-təzə məşhur qəzet və jurnallarda çap olunan yazıçı kimi qayıdanda kənd adamlarının arasında, qoxusunda böyüdüyüm otun, peyinin içində özümü “Aydan gəlmiş” hiss edirdim. Artıq salamımı da, hər adama vermirdim. Mənə görə adamlar kateqoriyalara bölünürdü: başımla cavab verdiyim, çiyinlərimlə və nəhayət ağzımla.                                                                                                                          
Bir xalam qızı var idi. Adı Adelin. Biz qısacası Adel deyərdik. Adını hansısa xarici filmə baxanda qoymuşdular. Lap dərinə gedəndə adama elə gəlir ki, ata-anası bunu düzəldəndə həmin filmə baxırmış. Nə isə. Heç məni sevməzdi. Məni görəndə üzü turşuyardı, ya da göz-qaşı yerini dəyişərdi. Heç vaxt ağlıma gəlməzdi ki, təhsili olmasa da kitabların içində yatıb duran, danışanda gözlərini qıyan, bu səbəbdən də 18-cə yaşında göz kənarlarında diqqətlə baxmayınca sezilməyəcək qırışları olan, bu pudrasız, kirşansız kənd qızına dəlicəsinə aşiq olacam. Mənim kimi adama onun kimi də bir qadın lazım idi. Uzun tünd saçlı, nəmli qara gözləri, qulağıma həzz verən zərif səsi, ağ dərisi və cazibədar bədən qoxusu. Necə oldusa onu sevdim. Vəhşiliyini, görməmişliyini və bundan irəli gələn təbiiliyini, ən çox da ağzını əliylə tutub bədənini əsdirə-əsdirə güldüyü kübar gülüşünü. Mən onu sevdim. O, məni sevmədi. Başa düşdüm ki, onu fəth eləməkçün bütün gücümü sərf eləməliyəm. Arxasınca getdim addım-addım üzümə baxmadı, hədiyyələr aldım barmağını belə toxundurmadı, biləklərimi doğram-doğram elədim, yenə xeyri olmadı. Axırda əlacsız qalıb qərara aldım ki, bəlkə onu ləkələsəm mənə ərə gələr. Axı nə qədər oxusa da o belə bəsit tələyə düşə biləcək qədər sadəlövh bir əyalət qızı idi. Buna görə də işi elə qurdum ki, heç kimin ağlına gəlməyəcək bir vaxtda o, bir kənddən o birinə piyada gedəndə pul verib razı saldığım dostlarımla onu rayon mərkəzində tutduğum evə qaçırdım. Özü də çox zorakı bir şəkildə, saçından yapışıb yerlə bir sürüyə-sürüyə. Bunu elədiyim günün axşamı peşman olmuşdum artıq. Çünki ən asan yolu seçmişdim onun mənim olması üçün.  Sonralar  isə o elə müti bir qadın oldu ki, az qala məni sevdiyinə də inanacaqdım və mən qırmızı görmüş ispan öküzləri kimi onun üstünə hər şığıdığımda  bədənim soyuyuncaya qədər mənimlə tanqo oynayacaq bir qadın çevrildi.”                                                       
Cəsədin sol qolundakı yazının bir qismi silinmişdi, yerdə qalanı isə çox çətinliklə oxunurdu. Elə bu səbəbdən də həmişə ölkənin artıq-urtuq xəbərlərini yayımlayan solçulara qaldı bu xəbər: “ .........və bütün bu günahlarımdan sonra o da məni tərk etdi. Sonra içmək, içmək, içmək, uğursuzluq, qumar, səhv ardınca səhvlər. Və bir də mən gözümü açdım ki, ölkəmin ən məşhur yazıçısından ən çox tanınan səfilinə, dilənçisinə çevrilmişəm.      Hər şeylə razılaşmışdım ta o günə qədər. Bir gün həmişə qıvrılıb yatdığım küçələrdən birinin tinində əyləşmişdim. O gün qənimət axtarışım çox pis olmuşdu, əlim boşda qalmışdı, çox ac idim, mədəm sıyrılırdı və aclığımı unutmaq üçün yuxulamağa çalışırdım. Gözlərimi yummuşdum ki, bir təpiyin belimə necə guppultuyla yapışdığına ayıldım. “Ey kaftar dur ayağa, yoxsa pul istəmirsən, dur sənnənəm”. Bu bir gənc idi 30-35 yaşlarında. Heç dinmədim, eləcə keçib getməyini istəyirdim, o isə qəsdən daha da üstünə qoyurdu. Bir anlıq onun zərbələrindən və söyüşlərindən o qədər bezdim ki, “nə qədər verərsən?” dedim. “20 qəpik verərəm” dedi. “Ver onda” dedim, o isə “elə belə vermərəm, dur soyun haydı” dedi. Çox ac idim. Onun da ədaləti bu idi, dilənçiyə də pul verən yox idi ki day. Gözlərimi gözlərinin içinə dikib əvvəl dəlmə-deşik, çirk içində olan, sapsarı köynəyi başımdan çıxartdım. Dediyi kimi 20 qəpik atdı qabağıma. Üzünə baxdım, axı bu azdı deyən kimi. “Nə durmusan hə, davam elə, yoxsa ac qalmaq istəyirsən, iylənmiş” dedi. Ayaqqabılarımı çıxartdım, 20 qəpik atdı, sonra da şalvarımı çəkdim aşağı. O isə elə hey uğunurdu qarnını tutub, yoldan keçənlərə “baxın, baxın bu kaftara necə pozlar verir” deyib pıqqıldaya-pıqqıldaya gülürdü. Amma sonuncu cəsarətimə görə pulumu atmadı və arxasını çevirib, “ağıllı ol qoca, pulun yoxdur, heç olmasa abrın olsun” deyib getməyə başladı. Yolun qarşı tərəfinə keçmişdi ki, “arxasınca qışqırıb, ey, ey dayan sözüm var” dedim. Məndən nəsə eşitməyi gözləyirmiş kimi ayaq saxladı, mənə tərəf döndərdi üzünü və təmkinlə gözlərini üzümə dikdi. “Sən o kişinin oğlu deyilsən ki, gecələr arvadıyla qayınanasını səhv salır?!” dedim, daha doğrusu bağırdım, bütün küçəyə, onun üzünə. Dinmədi, deyəsən çox pərt olmuşdu, özü də ən çox dilənçinin də söz deyəsi ağzı olduğuna. Getdi və bir də nə o küçədən keçmədi, nə də mənim gözümə görünmədi. Amma nə yalan deyim, bundan sonra hekayəsini danışacağım dostumu onun verdiyi 2 dəmir pulla qazandım. Bəzən ona arxadan dediyim, o çirkin cümləyə görə vicdan əzabı çəkirəm. Sonra isə düşünürəm ki, eybiyox, qoy bu da mənim ədalətim olsun.”
 ardı var...