orfoepiya | Axtarış | Kayzen 

Bloq: Mustafa_AdnanHəriflərin düzgün oxunuşu (A, Ke)

Əbdüləzəl Dəmirçizadə (Müasir Azərbaycan dili 1-ci hissə fonetika, orfoepiya, orfoqrafiya Bakı, 2007)
A saiti
. Müasir Azərbaycan ədəbi dilində ən çox işlənən saitlərdən biri a saitidir Buna görə də a saitinin tələffüz çalarlığı çoxdur. Ümumiyyətlə, müasir ədəbi dildə işlənən sözlərin bir qisminin əsli ilə əlaqədar fonetik təbiətindən, bir qismində isə fonetik şəraitindən, bəzən də intonasiyon çalarlıqdan asılı olaraq müəyyən hecalardakı a saiti ya uzun (a:), ya qısa (a), ya adi (a), ya vurğulu (á), ya uzadılmış vurğulu (â), ya da diftonqlaşmış ou kimi müxtəlif çalarlıqda tələffüz olunur.

Ardı

Bloq: Mustafa_AdnanOrfoepiya Lüğəti (Azərbaycan dili orfoepiyasının əsas prinsipləri)

AZƏRBAYCAN SSR ELMLƏR AKADEMİYASI NƏSİMİ adına DİLÇİLİK İNSTİTUTU

“Elm” nəşriyyatı

BAKI – 1983

Redaktorları: M. Ş. Şirəliyev

                       M. B. Məmmədov

AZƏRBAYCAN DİLİNİN ORFOEPİYA SÖZLÜYÜ (LÜĞƏTİ)

 

AZƏRBAYCAN DİLİ ORFOEPİYASININ ƏSAS PRİNSİPLƏRİ

Ardı

Azərbaycan diliOrfoepiya və orfoqrafiya qaydaları

  • İkinci hecasındakı saiti “u”, bəzən də “ü” ilə deyilən sözlər “i” ilə yazılır.Məs:münbit, ümid, münsif, müdir, mühit, müflis, müdhiş. İstisna: üfüq, mühüm.

  • Qandax, Muxax, Qazax, Samux, Yevlax sözlərinə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda sondakı x samiti ğ samiti ilə əvəz olunmur. Lakin tələffüz zamanı ğ kimi tələffüz oluna bilər: Qazax [Qazağ]

  • O saitli alınma sözlər a və o ilə deyilməsindən asılı olmayaraq o ilə yazılır: avtomat, biologiya, velosiped, ensiklopediya, kollektiv, kombinat, laborant, obyekt, poeziya, poema, poçtalyon, problem, professor, solist, motor, polkovnik və s.
Ardı

Rus dilini öyrənəkTələffüz qaydaları

Rus dilində sözlərin yazılışı bir çox hallarda onların tələffüzündə fərqlənir. Başqa sözlə desək, sözün yazılışı (orfoqrafiyası) və tələffüzü müxtəlif qaydalarla izah olunur. Bəs sözləri düzgün tələffüz etmək üçün hansı ümumi qaydaları bilmək lazımdır?
Bu dərsdə rus sözlərinin tələffüzünün yalnız ən başlıca qaydalarından bəhs edəcəyik.
  • О səsi vurğu altında о (воды), vurğuqabağı hecada isə а kimi (вада) tələffüz olunur. Ikinci vurğuqabağı hecada isə bu səs karlaşır (въдавос—водовоз).
  • Lakin вода sözünün birinci hecasında həmişə o yazılır.
  • Rus dilində işlədilən və bu dilə başqa dillərdən keçmiş sözlərdə о səsi vurğusuz belə о kimi tələffüz olunur (отель, поэт, поэзия, фонетика, Золя, Шопен və s).

  • Ikinci təsrif fellərinin (глаголы второго спряжения) vurğusuz sonluqları ат, ят (üçüncü şəxsin cəmi), birinci təsrifə daxil olan fel sonluqları ут, ют (üçüncü şəxsin çəmi) kimi tələffüz olunur. Məsələn, дышат, гонят, любят yazıldığı halda, дышут, гонют, любють, kimi tələffüz olunur.

  • Гий (строгий), кий, (горкий), хий (тихий)sonluqları ilə bшtən sözlərdəki г, к, X səsi qalın, bunlardan sonra gələn səs isə kar tələffüz olunur: строгъй, горькъй, тихъй. Eləcə dəЧајковскии сөзү Чайковскъй, Горький sözü Горькъй kimi tələffüz olunur.
Ardı

Rus dilini öyrənəkdüzgün yazı və tələffüz qaydaları

Bu məqalədə sizin diqqətinizi rus dilini öyrənməyinizlə əlaqədar olaraq, bəzi mühüm məsələlərə cəlb etmək istəyirəm.
Birincisi, ьъ hərflərini düzgün işlətmir və həmin hərflərin olduğu sözləri düzgün tələffüz etmirlər. Məsələn: шью yerinə шју (bəzən dəшију), съел əvəzinə sel və ya, siyеl, syеl işlədirlər və s. Ikincisi, sözlərin hansında ь və hansında ъ yazmaqda çətinlik çəkirlər. Misal üçün, подъезд sözünü подезд, подијезд kimi yazırlar. Ardı