Lələk və Qılınc

Qılınc geniş otağın bir küncündəydi. Poladdan olan parlaq tiyəsinə günəşin kürən şəfəqləri toxunur və onu daha da parıltılı edirdi. Öz varlığının otaqda sezildiyini qururla seyr edirdi, hiss olunurdu ki, burdakı hər şey onun parıltısından zövq alır. Hər şeymi? Yox bu zövqdən kənar düşən də vardı. Bu da stolun üstündəki mürəkkəbqabına dayanıb qalmış lələk idi və yalnız o silahın möhtəşəm parıltısına uymamışdı. Bu vəziyyət qılıncı özündən çıxardı və onu dinməyə məcbur etdi.
“ Kimsən axı sən, ey dəyərsiz əşya? Niyə sən də digərləri kimi mənim parıltıma baş əymirsən? Niyə buna təəccüblənmirsən? Bir ətrafa nəzər sal! Buradakı hər şey qaranlığa qərq olub. Parlaq günəş məni, yalnız məni öz sevimlisi bildi, məni öz alovlu öpüşü ilə əzizlədi, əslində mən elə buna layiqəm, onun işığını dəfələrlə artıq əks etdiriəm. Günəş mənim gücümə bələddir, buna görə də parıltısını özündən sonra mənə həvalə edir.”
Ardı →

Edqar Allan Po

Edqar Allan Po (1809-1849) — ABŞ yazıçısı, şair, dramaturq, naşir və ədəbi tənqidçisi.Edqar Allan Po Amerika ədəbiyyatında romantizm hərəkatının liderlərindən biridir. Qısa oçerklər, detektiv və kriminaloji-fantastik janrlarda hekayələr yazan ilk Amerika yazıçılarından biri kimi qəbul olunur. O həmçinin elmi-fantastik janra da töhfələr vermişdir. Belə zəngin ədəbi irsə malik olan yazıçı bu nailiyətlərə qırx illik qısa ömrü çərçivəsində nail olmuşdur. Ölümünün səbəbi hələ də sirr olaraq qalır. Alkoqol və narkotik maddələrdən ifrat istifadədən başlayaraq, vəba xəstəliyi, quduzluğa yoluxma, intihar, vərəm, ürək çatışmazlığı və s. ölümünə mümkün səbəblər kimi göstərilmişdir.


Ardı →

Söz sənətinin acı səhifələri.

Həyatı obrazlı şəkildə əks etdirən, bədii sürətlərlə sürətlərlə təsvir edən zö sənətimiz sayılan bədii ədəbiyyat bu günə kimi çox keşməkeşli yollardan keçib. Bədii ədəbiyyat hər zaman konkret ictimai-tarixi və siyasi-sosial şəaritdə yaranır və təşəkkül tapır. Azərbaycan ədəbiyyatı hər əsrdə yeni-yeni məsələlərin təsiri altına düşmüş və yeri gəldiyində qurbanlar verərək ağır nəticələrlə də nəticələnmişdir. Hərçənd ki, bu gün mənim «qurban getdilər» deyə adlandırdığım şəxslərin ruhu bəlkə də məndən inciyərlər, çünki, bu onlar üçün şərəf olsa gərək!

20-30-cu illərdə mürəkkəb siyasi-iqtisadi və sosial şəraitdə;  yaranmalar və devrilmələr — Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin yaranması, devrilməsi, sovet hakimiyyətinin quluması və s. bunun kimi mühüm hadisələr bir-birinin ardınca yeni-yeni mərhələlər gətirərək ədəbiyyatımızda yeni-yeni ideyalara, yaradıcılıq qüvvərlərinə  təkan vermişdi.
Artıq maariflənmə işi daha da güclə start götümüşdü. Bu dövrlərdə də hökümət dairələri yazıçıların yaradıcılıqlarına, onların yazıb-yaratdıqlarına daha da cidd və böyük təsir göstərirdilər. Bunun nəticəsində də yazıçı ilə cəmiyyət arasında süni divarlar hörülürdü. Bəzən bəzi yazçılar öz yaradıcılıqlarına uyğun olmayan əsərlər də yazırdılar. Amma bütün bunlara baxmayaraq elə təcrübəli yazıçılar da var idi ki, öz yaradıcılıq prinsiplərinə nə olur-olsun xəyanət etmir, öz sadiqliyini göstərərək istədiyi kimi yazıb-yaradırdılar.


Ardı →

Görüntülər


Orada, zəminin ortasında, dum-duru çayın sahilində bir qəfəs gördüm ki, onun barmaqları böyük ustalıqla hazırlanmışdı. Qəfəsin bir küncündə-ölü quş, digərində-iki boş qab vardı; su və dən üçün.


Gördüklərim mənə hakim kəsildi. Mən anladım ki, bu binəva quşcığaz axar çayın sahilində və bərəkətli zəminin ortasında susuzluq və aclıqdan əziyyət çəkərək ölmüşdür; bir varlı öz xəzinəsində qalıb daş-qaş içində ölən kimi.
Gözümün qarşısında qəfildən qəfəs insan skeletinə çevrilməyə başladı və ölü quş isə yaralı insan ürəyinə döndü. Onun qan daman dərin yarası kədərli qadının dodaqlarına bənzəyirdi. Yaradan gələn səs deyirdi: «Mən maddiyyat qəfəsinə salınmış və yer qanunarının qurbanına çevrilmiş insan ürəyiyəm».
Allahın gözəllik zəmisində, həyat çayının sahilində məni insanların yaratdığı qanunlar qəfəsində əsir etmişlər.
Əsrarəngiz yaranışın mərkəzində əslində mən yaşamadım öldüm. Çünki, Allahın səxavəti olan azadlıqdan dadmağa mənə icazə vermədilər. Məndə eşq oyadan hər şey insanların təsəvvürünə görə rüsvayçılıq imiş; mənin həsrətlə arzuladığım hər şey insanların mühakiməsində heç nəyə döndü.


Mən — bəşər ürəyiyəm; cəmiyyət qanunlarının qaranlıq zindanına salınmış, xurafat zəncirləri ilə qandallanmış, təhqir olunmuş, unudulmuş, öldürülmüş bəşər ürəyi. O bəşərin ki, indi dili bağlı, gözləri isə qurudur".

Eşitdiyim bütün bu sözlər qan ağlayan ürəkdən gəlirdi.Çox şey deyirdi, qəhər gözümü dumanlandırdığına görə, daha heç nə eşidə bilmədim.


 


C. X. Cubranın «Göz yaşı və təbəssüm» kitabından


Davamı →

Fəlsəfi ədəbiyyat

Göz yaşı və təbəssüm


Mən ürəyimin kədərini insanların sevincinə dəyişmərəm. Və istəmərəm ki, qəlbimin dərinliklərində doğan göz yaşları gülüşə çevrilsin. Mən istəyirəm ki, mənim həyatım həm göz yaşı həm də təbəssüm olaraq qalsın: Göz yaşı ürəyi yuyub təmizləyir və insan həyatın sirlərini və dərinliyini anladır, təbəssümsə məni torpağımın oğullarına yaxınlaşdırır və Allaha şükranlıqlarımı ifadə edir; göz yaşı mənə yaralı qəlbimlə insanlar arasında qalmağa kömək edir, təbəssümsə mövcudluğa sevincimi bildirir. Mən, darıxa-darıxa yaşamaqdansa sevə-sevə ölməyi üstün tuturam. Mən istəyirəm ki, qəlbimin dərinliklərində eşq və gözəllik aclığı heç vaxt azalmasın. Mən müşahidə edib, həyatından razı adamların hamıdan bədbəxt və maddiyyata hamıdan daha yaxın olduqlarını gördüm; mən qulağımı dayadım və eşitdim ki, aşiqin ahları ən şirin bir musiqidir.

Axşam düşür və gül öz ləçəklərini bağlayaraq öz eşqi ilə qol-boyun uyuyur, səhər açıldıqda isə o, günəşin öpüşünü qəbul etmək üçün dodaqlarını aralayir. Güllərində həyatı — eşq və görüş, göz yaşı və təbəssümdür. Dənizin suları buxarlanır və yuxarı qalxaraq dərələr, təpələr üzərində süzən buluda çevrilir. Zərif bir küləyə rast gəlincə isə bulud göz yaşına dönərək düzlərə yağır, çaylara yığılaraq vətəninə dənizə qayıdır. Buludlarında həyatı — ayrılıq və vüsal, göz yaşı və təbəssümdür. Beləcə ruhda vahid Ruhdan ayrılaraq maddi dünyaya düşür, bulud kimi kədər dağlarının və sevinc vadilərinin üzərindək keçir; ölüm küləyi ilə rastlaşınca isə, əvvəlki yerinə eşq və gözəllik dənizinə Allaha qayıdır...


C. X. Cubranın «Göz yaşı və təbəssüm» kitabından


Mənbə: «Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər» jurnalı 1-2 Baki:2007


Davamı →

İncəsənət incəlikdən çıxırmı?

“Mamed”


Kənddə suçu işləyirdi Mamed,
Onu yoldan çıxartdılar-
kənd yolundan…
Şəhərə gedən yola çıxdı Mamed,
Şəhər onu çəkdi özünə…
Çiçək bal arısını özünə çəkən kimi.
«Şəhər» deyibən kənddən çıxdı Mamed.
…Fəhlə işlədiyi göydələndə
başına yekə bir daş düşdü
Suçu Mamed…
Heç bir suçu olmayan Mamed…
Yazıq Mamed…
Qara tabutda qara taleli bir
Qara fəhlə döndü kəndə…
Ruhunu
göydələnin son qatında
göylərə əmanət edib.


Xuraman Hüseynzadə.


Sərbəst vəzn… İnsana öz fikirlərini şer vasitəsilə rahatca ifadə etdirə biləcək bir vəzn.


Maraqlıdır,  yuxarıdakı şeri sərbəst vəzndə yazılan şer adlandırsaq, yanılmarıq ki??? İncəsənət sözünün hərfi mənasına fikri versək belə bir nəticə çıxararıq ki, söhbət sənətin incəliyindən gedir.Belə çıxır ki, əgər ədəbiyyat sənətin, şer isə ədəbiyyatın bir qoludursa o zaman şer də incə olmalıdır… Nə qədər sərbəst olursa-olsun və ya nə qədər hecalı, qafiyəli olursa-olsun… Amma, bircə insanı narahat edən bir şey var ki, şerin içində yaşanan həyat ağırdırsa, şer özü necə incə olsun? 


Ardı →