Türkiyə dövləti XX əsrin ikinci yarısında

Müharibədən sonrakı ilk illərdə Türkiyədə ən vacib problem iqtisadiyyatın sağlamlaşdırılması idi. Türkiyənin ixrac etdiyi kənd təsərrüfatı malları Avropa bazarında rəqabətə dözə bilmirdi. Buna görə də Türkiyə hökuməti bir sıra islahatlar keçirmək qərarına gəldi. Əhalinin əmək münasibətlərini qaydaya salmaq üçün Əmək nazirliyi yaradıldı. Ərzaq vergisi ləğv edildi. 1945-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi Torpaq islahatı haqqında qanunu təsdiq etdi. Qanunda ehtiyacı olan hər bir kəndliyə torpaq verilməsi nəzərdə tutulurdu. Torpaq islahatı 1947-ci ildən həyata keçirilməyə başladı. Şəxsi torpaq sahələrinə toxunulmadı Hakim dairələr “qapalı” iqtisadi siyasətdən imtina etdilər. Onlar respublika döründə ilk dəfə olaraq ölkənin kapitalını xarici kapital üçün açıq elan etdilər. 1947-ci il iyulun 12-də Ankarada ABŞ ilə Türkiyə arasında “Trumen doktrinası” çərçivəsində Türkiyəyə maddi yardım göstərilməsi haqqında müqavilə imzalandı.
Davamı →

Türkiyənin daxili vəziyyəti (1980-2001-cı illər)

12 sentyabr 1980-ci ildə general K.Evrenin başçılıq etdiyi Milli Təhlükəsizlik Şurasının (MTŞ) hakimiyyəti öz üzərinə götürməsi Türkiyənin tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Həyatın bütün sahələrində, istər iqtisadiyyat olsun, istər siyasət, istərsə də etnokültürdə, demokratik təməllərin eninə və dərininə inkişafı kursunun dönməzliyi bu mərhələnin xarakteridir və o bu gün də davam etməkdədir. Çox paradoksaldır ki, hər çevrilişdən sonra Türkiyə bir dövlət olaraq daha çox demokratikləşir və daha çox iqtisadi potensial sahibinə çevrilir.


Ardı →

Türkiyə

Milli Birlik Komitəsinin (MBK) göstərişi ilə prezident və hökumət üzvləri həbsə alındı, parlament buraxıldı və DP-nin fəaliyyəti qadağan edildi. Bütün hakimiyyət general Camal Gurselin başçılıq etdiyi MBK-ya keçdi. MBK bütün fəaliyyətində Atatürk ideallarına sadiq qalacağını bəyan etdi. DP liderləri mühakimə edildi Ə. Menderes və iki yaxın silahdaşı H.Polatkan və F.R.Zorlu edam edildi, C.Bayar ömürlük, yüzlərlə DP fəalı isə müxtəlif müddətli həbslərə məhkum olundu. Orduda və dövlət aparatında ciddi kadr təmizlənməsi aparıldı, Bayar-Menderes tərəfdarları vəzifələrdən uzaqlaşdırıldı.
Mayın 28-də müvəqqəti hökumət təşkil olundu. Onun tərkibinə üç general, -ikisi MBK-dan idi, və 15 mülki şəxs daxil idi, onların da heç biri bu və ya digər partiyanın üzvü deyildi. Məhkəmə hakimiyyətinin aparılması müstəqil məhkəmələrə həvalə edildi.
Müvəqqəti hökumət öz fəaliyyət proqramını elan etdi. Proqram: 1) vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması; 2) antidemokratik qanunların ləğvi; 3) yeni qaydada dövlət tədbirlərini hazırlayıb həyata keçirmək; 4) müasir hüquq normalarına əsaslanan yeni demokratik təsisatların yaradılması; 5) iqtisadi israfçılığa son qoymaq, dövlət planlaşdırma idarəsi təsis etmək; 6) ölkənin iqtisadi və maliyyə vəziyyətini yaxşılaşdırmaq sahəsində tədbirlər görmək; 7) qonşu ölkələrlə və dünyanın bütün ölkələri ilə dostluq münasibətləri prinsipinə əməl etmək və s. kimi vəzifələri ehtiva edirdi.
DP fəalları cəzalandırıldığı kimi, DP hakimiyyəti illərində hökumətə qarşı çıxışlarda və nümayişlərdə iştiraka görə həbsə alınanlar azad olundu, siyasi partiyaların fəaliyyəti müvəqqəti olaraq dayandırıldı, mətbuat haqqında qanuna dəyişikliklər edildi, DP-nin mətbuat orqanları bağlanıldı, Ə.Menderes hökumətinin qapatdığı bütün qəzet, jurnal və digər mətbuat orqanlarının fəaliyyətinə icazə verildi.
Ardı →

Türkiyə Demokrat Partiyanın hakimiyyəti illərində (1950-1960-cı illər)

On il sürən DP hakimiyyəti illərində Türkiyə ölkə həyatının müxtəlif sahələrinin modernləşdirilməsi yolunda kifayət qədər uğurlar qazandı. Ancaq bu heç də o demək deyildir ki, DP-nin siyasəti həmişə yüksələn xətlə getmişdir. Bəzən geriləmələr də olmuş, əyintilər də baş vermişdir. Bütün bunlar da onunla nəticələnmişdir ki, demokratik seçkilər yolu ilə hakimiyyətə gələn, ölkədə demokratiyanın möhkəmləndirilməsi və genişləndirilməsini vəd edən, bu sahədə xeyli tədbirlər həyata keçirən DP buraxdığı səhvlər üzündən hakimiyyətdən qeyri-demokratik qaydada hərbi çevriliş yolu ilə uzaqlaşdırıldı.
DP on illik hakimiyyəti illərində Türkiyə üçün nələr etmişdir?
Ardı →