Cəfa

Beli divara tam  dəyməsin deyə, əllərinə söykənib danışırdı.  Başının üstündəki balaca dəmir barmaqlıqdan havanın yavaş-yavaş açıldığı görünürdü. Uzaqdan  əsgərlərin ayaq  səslərinin eşidilməsi səhər düzülüşünün keçirilməsindən xəbər verirdi. 

Gecədən dil boğaza sığmayan kamera yoldaşımın dediklərinə hərdən qulaq asır, hərdən isə bu otaq haqqında düşünürəm. Soyuqdur. Oturmağa, yatmağa yer yoxdur. Səs divarlardan içəri  girsə də, deyilənə görə, çölə çıxmır.  Qarşımdakı isə elə hey danışmaqdadır. Heç adını da soruşmamışam. Danışığından belə başa düşürəm ki, ya iblisi  təbliğ edir, ya da hər an çağırılıb aparılacağını bildiyi üçün danışmağın həzzini yaşayır.  

Səmada axan buludlara baxıb Günəşin çıxmasını gözləyirəm. Bu  gün 7 fevral  1993-cü ildir. Çöldə qar yağır. Kölgəm kimi qarşımda duran adamın sualından ayıldım. Soruşdu: 

-Bura əlində dəftər-qələm ilə necə keçmisən?  

-Özlərindən istəmişəm, veriblər, — dedim. Təəccüb edirmiş kimi:  

-Bəxtəvərsən ki. Nə tez də arzunu həyata keçiriblər. Yəqin onların  tanıdığı, bildiyi adam olmusan. Məndən soruşsaydılar ki, nə istəyirsən? Deyərdim, yekə, ətli — canlı, böyük bir  qadın. Qadın gələrdi, mən də girib gizlənərdim  qadının bətnində. Kimdir qadının bətnində axtaran məni?! Xilas olandan sonra da yeni həyat qurub  ömür boyu o qadına ana deyərdim.    

 Sonra əlimdəki qələmi cəld məndən alıb boğazıma dayadı. Hava işıqlandığından gözlərimin içinə baxan tünd qara bəbəklərini aydın görürdüm. Qorxmadığımı görüb qəhqəhə ilə güldü, sonra  qələmin  mürəkkəbini çıxarıb mənə qaytardı. Üstü ilə də divarı üzdən cızmağa başladı.  

O, bir dəfə də olsun soruşmadı ki, nə yazırsan, nə üçün yazırsan və ya nə üstündə düşmüsən bura. Çox güman ki, zənn edirmiş hansısa günahlarımı, etiraflarımı və ya kiməsə sevgimi yazıram. Bəlkə də, bunlar  onun heç vecinə də deyildi. Ayaqqabılarını, corablarını və kitelini çıxarıb səliqə ilə rəsm çəkdiyi divarın solunda qoymuşdu. Boyu təxminən 168 sm olardı. Xırda, arıq əzələlərindən belinə qədər tər axırdı. Saatı dəqiq deyə bilmərəm amma deyəsən, artıq günorta idi və  rəsm çəkməyə başlayandan bir dəfə də olsun dayanıb dərindən nəfəs almamışdı.  Divarda ayaqlarını aralamış, başsız  qadın rəsmi əmələ gəlmişdi. Kamerada biraz da yer olsaydı, kənardan durub baxanda pəncərə qadının başı kimi görünəcəkdi. 

Arabir pəncərəyə sərçələr qonub, bir-iki saniyə bizə baxıb, uçub gedirdilər. O isə əlini saxlamadan elə hey danışırdı: «Səni bilmirəm, mən öyrəşmişdim bu həyata». Üzünü mənə doğru çevirib gözlərimə baxmadan sözü  içində elə boğaraq dedi  ki, dedim bu dəqiqə boğazındakı  damarlar  partlayıb  gözlərindən püskürəcək.

-Ağrıya alışmışam, başa düşürsən?

 Heç bir reaksiya vermədim. Tələsmədən çevrilib qadının ovucuna girmiş mismarın ucunu daha da itiləməyə davam edərək  dedi:   

-Mənim kimi olmaq, narkomanlardan betər olmaqdı. Əlin isti qana ki öyrəşdi, qurtardı. Bu o qədər təkrarlanır ki, bezirsən, daha həzz ala bilmirsən. Fiziki, mənəvi ağrı belə sənə təsir etmir.  Aydın  şəkildə anlayırsan ki, lənətlənmisən. 

Sonra o, bəlkə də, bilərəkdən həvəslə törətdiyi cinayətlərdən, necə ilk dəfə qatil olduğundan, gördüyü işin fəlsəfəsindən danışdı.  Hər cinayətdə də özünə elə haqq qazandırırdı ki,  elə bil günah həmişə üçüncü, dördüncü şəxsdə olub. Əvvəlki məhkumluğunda,  dediyinə görə, məhkəmədən tutmuş azadlığa buraxılan günə kimi heç kimlə kəlmə belə kəsməyib. İndi isə bilirdi sonudu, yəqin o  səbəbdəndir  danışırdı. Danışdıqca da üz cizgiləri sanki hər an dəyişirdi. Odur ki, dəqiq necə göründüyü yadımda olsa belə, qeyd edə bilmirəm. Qara adam deyildi. Dərisi  ağ, saçları qara — boz qarışıqdı. Sol əlinin baş barmağı əyri, yaşı 42 — 45  olardı.

Hava qaralmağa doğru  gedir, narahat olmağa başlayıram. Burada kiminləsə deyil, elə tək-tənha  15 dəqiqə otursan geniş bir məqalə yazmaq olar. O ki qaldı, adını belə soruşmaq istəmədiyin  adamla iki gün bağlı kamerada olasan. Heç gəlib maraqlanmırlar da, sağsan, necəsən,  bəlkə elə vurub öldürüb məni burda. Gileylənməyə başlamışdım ki, bu məqamda qapının balaca pəncərəsi açılıdı. Başımı tez əyib  nəzarətçidən həbsxana rəisini soruşdum:

— Seyid mənim dalımca gəlmir? Gəlməli idi axı. 

Həbsxana rəisini hamı bir nəfər kimi seyid deyə çağırırdı. Ona adi məhkumdan tutmuş nəzarətçisinə kimi hamı hörmət edirdi. Bu Stokholm sindromu deyildi, həqiqətən, özü qazanmışdı bu sevgini. Nəzarətçi istehza  ilə gülüb: «Rəisin işi gücü qurtarıb sənin dalınca gələcək?!» -dedi. Bədənimə qəribə istilik gəldi, özümü cilovlayıb dedim:

-Axı biz danışmışdıq  ki, bir — iki saat bu kamerada oturacam, sonra o tapşırıq verəcək, məni azad edəcəklər. Artıq ikinci gündür ki, burdayam.

 Nəzarətçi yanındakı yemək daşıyan məhkuma göz vurub: «Ağlı gedib ha bunun da.  Sənin kimi, bilirsən, nə qədər nağıl uyduran  var?  Hər deyilənə inansaq, onda gərək əksəriyyətini açıb buraxaq burdan», — deyib pəncərəni bağladı.   Qapını nə qədər döydüm, qışqırıb çağırdım, xeyri olmadı.  Kamera yoldaşım elə bil, heç nə olmayıbmış kimi  divarda rəsm çəkməyə davam edirdi. Hiss elədim ki, ayaqlarım bədənimi saxlaya bilmir və birdən başımdan küt ağrı qopdu.  Ayılanda otaqda tək olduğumu gördüm. Ayağa qalxıb qapıya sarı getmək istədim, qalxa bilməyib oturdum. Başımda hələ də ağrı vardı. Otaq yavaş-yavaş qaralırdı. Divarda çəkilən qadının ayaqları arasında qan ləkəsi vardı. Sanki kamera yoldaşım arzusuna çatmışdı. Çəkdiyi rəsmin içinə, qadının bətninə girib qeyb olmuşdu...

 

Peşəsinə ləyaqətlə yanaşan  İnsanlar  üçün.

 müəllif Ruslan Mollayev    8 dekabr 2015 ci il 


Davamı →

Sirləri ifşa edənlər

paparassi  Əslində onlar 50-ci illərin sonlarında meydana çıxıblar. Şirin, xəyali həyatın episentrində — italyan kino ulduzları və digər vacib personaların yaşadığı Roma şəhərində. Foto kameralar varlıları və məşhurları bir dəqiqə belə obyektivin diqqətindən kənara qoymayaraq daimi gərginlikdə saxlayırdılar. Onlar Lambaretta və Vespa markalı motorollerlərində gəzirdilər. Misir kralı Fərruxu əsəb sarsıntısı keçirməyə, Anita Ekberqi oxla «atəş açmağa» məcbur etmişdilər. Riçapd Barton onları ölümlə hədələmişdi. Cekki Kennedi onları görəndə qorxurdu. Qalmaqalçı fotoqraflar üçün adı Federiko Fellini tapıb. Fellini onlardan birini «Şirin həyat» filminin personajına çevirərək Paparasso adını vermişdi. 
   
   Dahi rejissor «Şirin həyat» filmini məşhur jurnalist Ennio Flayanonun ssenarisi əsasında çəkib. Qəhrəmanını da uşaqlıq dostunun şərəfinə belə adlandırıb. Amma «paparassi» sözünün necə yaranmasına dair başqa bir versiya da mövcuddur — Guya Fellini bu adı XIX əsrdə yaşamış yazıçı Corc Qissinqin əsərindən götürüb. (Onun qəhrəmanı Kariolano Paparasso mehmanxana sahibi idi).
Ardı →

Jurnalistika I Ən təhlükəli peşə

Dünyada 200-dək jurnalistin qatili tapılmayıb; qara siyahıya İraq başçılıq edir...

Dünyada jurnalist qətilərinin sayı ilbəil artır. Faktlar göstərir ki, son 10 ildə jurnalistika dünyada artıq ən təhlükəli peşəyə çevrilib. Həmçinin zamanla Azərbaycanda da əfsus ki, jurnalist qətlləri baş verib. “Monitor" jurnalının baş redaktoru Elmar Hüseynov da daxil, ölkədə indiyədək 10 jurnalist öldürülüb. Dünya üzrə qətlə yetirilən jurnalistlərin sayı, qətlin səbəbləri və hansı şəraitdə həyata keçirilməsi ilə bağlı araşdırma aparıb sizi də bu araşdırma ilətanışetmək istədim.

 Ölkəmizdə 10 jurnalist qətlə yetirilib

Qarabağ döyüşlərinin şiddətli vaxtlarında erməni silahlı qüvvələri tərəfindən Alı Mustafayev, Osman Mirzəyev, dövlət televiziyasının operatoru Fəxrəddin Şahbazov, Salatın Əsgərova, telereportyor Çingiz Mustafayev, “Azərbaycan müəllimi” jurnalında çalışmış Kazımağa Kərimov həlak olub. 1995-ci ildə Adil Bünyadov Bakının mərkəzində “OMON”la hüquq- mühafizə orqanları arasında baş verən atışmada, Fərhad Kərimov isə Çeçenistanda xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən həlak olub. F.Kərimov “Röyters” və “Assoşieyted press”in telereportyorluğuna qədər yüksəlib. 


Ardı →

Köşə yazısı

Köşə yazarlığı nədir? Bu, xüsusi status və üstünlük deməkdirmi? Kimlər köşə yazarı ola bilər və ya olmalıdır? Əlinə yenicə qələm almış bir jurnalist hansısa mövqe ifadə eləyən yazı yazırsa, onu köşə yazarı “rütbəsinə” çatmış saymaq olarmı? Niyə qəzetlər köşə yazılarının çox olmasına çalışırlar?
Vikipediyada köşə yazarının tərifi belə verilib — qəzet, jurnal, internet məkanında davamlı bir yazı köşəsi (yəni küncü) olan yazar. İnternetin ensiklopediyasına görə, köşə yazarları müxtəlif qruplara ayrılır. Məsələn, ümumi bir köşə başlığı altında, akademik olmayan dildə, xalq ağzıyla və daha çox nəsihət formasında yazan yazarlara məsləhət, nəsihət yazarı (advice column) deyilir. Bu status daha çox jurnalistika peşəsinin “fəhləliyindən” – yəni müxbirlikdən yetişənlərə aid edilir.
Ardı →

Videoçəkiliş

«Kamera həm görüntünü, həm də səsi yazan qara yeşik deyil. Kamera — tarixçə danışmaq qurğusudur». Con Premak, Boston televiziya studiyasının baş operatoru


1. TARİXÇƏLƏRİN AÇIQLANMASI


Əslinə qalanda, hər bir adam videokameradan (qara yeşikdən) istifadə etməyi, görüntü və səs yazmağı öyrənə bilər. Ancaq haqqında söz açacağınız tarixçəni başqalarına göstərərkən videokameradan faydalanmaq üçün texniki üsullara yiyələnməli, bacarıqlı və diqqətli olmalısınız.Praktik vəsaitin öncəki bölmələrində sizi reportyor işinin bəzi incəlikləri ilə tanış etdik. İndi videoçəkilişin bəzi yönlərini nəzərdən keçirək.
Videokameranın funksiyası görüntü və səsin yazılmasıdır. Ancaq elə yazılmasıdır ki, seyrçilər özlərini olay yerində hiss etsinlər.
Yüksək səviyyəli operatorlar olayı o qədər ustalıqla çəkə bilirlər ki, hətta bu olayın şahidləri orda diqqətlərindən qaçan önəmli epizodlar görürlər.


Ardı →

Süjet

Olayların izi ilə getməyə məcbur olduğunuz operativ reportajdan fərqli olaraq "öz" süjetinizi hazırlarkən nə demək istədiyinizi, xəbərlə görüntünü necə uzlaşdıracağınızı əvvəlcədən planlaşdıra bilərsiniz.
Öz süjetiniz müxtəlif tipli ola bilər. Bir yandan, bu süjet nisbətən dərindən işlənmiş operativ reportaj ola bilər və bu zaman çatdırılacaq material dərinlik və perspektiv qazana bilər. O biri yandan, həmin süjet hər hansı adam və ya layihə haqqında reportaj ola bilər. Bu reportaj hər hansı zaman öhdəliyi kötürmür və lazım gəldikdə müəyyən fundamentallıq vermək üçün proqrama salına bilir.
"Öz" süjetinizi işlərkən hazırlıq məsələləri operativ süjetə hazırlıqdan daha çox önəm daşıyır. Bu zaman olaya impulsiv münasibətə, yaxud tezcə olayın həlledici anını tapmağa gərək yoxdur. Sakitcə informasiya axtarışlarını planlaşdıra və materialı ən yaxşı şəkildə təqdim etmək üçün çəkiliş planını hazırlaya bilərsiniz.


Ardı →

Public Journalism – İctimai Jurnalistika

Səthi və populist jurnalistikaya qarşı etiraz reportyorlar arasında artmaqdadır. ABŞ-da bu etiraz public journalism, yəni ictimai jurnalistika adını daşıyan cərəyanın yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu cərəyana qoşulan jurnalistlər qarşılarına belə bir vəzifə qoymuşlar: ölkənin vətəndaşları ilə birlikdə cəmiyyət üçün ən mühüm və vacib olan məsələləri müəyyən etmək, birlikdə aşkara çıxarılan problemli vəziyyətdən çıxış yollarını tapmaq və təklif etmək.

Bu məsələlərin müzakirəsi ictimaiyyət və ya ayrı-ayrı rayonların əhalisi ilə jurnalistlərin təşkil etdikləri görüşlərdə keçirilir. Qəzet, radiostansiya və ya televiziya kanalı müzakirə və təkliflər üçün meydan yaradır. Son illər Amerika Birləşmiş Ştatlarının yüzlərlə redaksiyası ictimai jurnalistika çərçivəsində çoxsaylı layihələr irəli sürmüşlər. Peşəkar dairələrdə public journalismə münasibət birmənalı deyil. Bu hadisə bizi cəmiyyətdəki rolumuz barədə yenidən düşünməyə vadar edir. Jurnalistin hansı bir problemisə həll etməkdə iştirakı nə qədər mümkun və nə qədər məsləhətdir?


Ardı →

Vurğunluq və obyektivlik

Bizim peşəmizin ziddiyyətlərindən biri ondan irəli gəlir ki,jurnalist bir tərəfdən mövzu ilə yaşamalı, digər tərəfdən bu mövzunu işləyərkən obyektiv olmağa çalışmalıdır. Hər birimiz həqiqəti özümüzə görə qiymətləndiririk, reporytor isə çalışmalıdırki, hadisə haqqında məlumat verərkən və ya baş verənlər barədə öz fikrini bildirərkən son dərəcə obyektiv və nəzakətli olsun, oxuculara, dinləyicilərə və ya tamaşaçılara söyləməsin ki, onun fikrincə nə olmalı idi. Reportyor hadisə yerindən xəbər verir, ancaq quldurları tutmaq və ya yanğını sondurmək onun vəzifəsi deyil. Vurğunluq və obyektivlik arasında gözlə görünməyən bir sərhəd vardır. Öz işinə başı qarışan reportyor bu sərhəddi keçən kimi obyektivliyi unudur və hər məsələ barədə öz fikirlərini auditoriyaya qəbul etdirməyə çalışır və beləliklə, jurnalistdən peyğəmbərə çevrilir.


Ardı →

Metonimiya və metafora..

Reportyor natiqlik sənətinə xas olan priyomlardan istifadə etməyi bacarmalıdır və bunları televiziya janrlarında tətbiq etməyi öyrənməlidir.
Metonimiya – bütövün fraqmentidir. Çox cəhətlərə görə televiziya sujetində biz hadisələrin ancaq ayrı-ayrı epizodlarını göstərə bilirik və bunların köməyi ilə tamaşaçıda bütöv haqqında təsəvvür yaranmalıdır.

Kadrlar və səs tamaşaçıya baş verənləri təsəvvür etməkdə yardımcı olur. Kino və televiziya tamaşaçıya kadrların dilini yozmağı öyrətməlidir. Biz barmaqları tufəngin tətiyində iri planda göstərərkən tamaşaçını başa salırıq ki, bu əl kadrda özünü göstərmədiyimiz atıcının əlidir. Əgər əlində ağ qızıl gullər tutan kişi narahat halda saatına baxırsa, kadr arxasında isə muxtəlif dillərdə danışan adamların səsi gəlirsə və radio təyyarənin endiyini xəbər verirsə, deməli, kişi təyyarə meydanında öz sevgilisini qarşılayır.

Metonimiya televiziya dramaturgiyasında güclü ifadə forması ola bilər.


Ardı →