Ana, mən dünyaya necə gəldim?

Bəzən valideynlər uşaqları tərəfindən verilən belə bir sualla üzləşir: “Ana, mən dünyaya necə gəldim?”. Bu sualı necə cavablandırmaq lazım olduğunu bilirsinizmi?

Uşaqların bu tipli suallarını necə cavablandırmaqda aciz qalan bəzi valideynlər “Səni xəstəxanadan almışıq”, “Hədiyyə veriblər”, “Meşədən tapmışıq” və ya bir az yumor hissi ilə olanlar “Zibilxanadan tapmışıq” və s. kimi cavablar verirlər. Belə cavablar özlərini tanımağa başlayan uşaqlar üçün çox ciddi əhəmiyyət daşıyır.

Hər bir insanın cinsi tərbiyəsi ailədə başlanmalıdır. Uşaq ana-atasına soruşduğu suallara cavab ala bilməyincə şübhələr, qorxular və cinsi biliksizlik içərisində qalır.
Davamı →

Uşaqlar böyükləri niyə sevmir?

Uşaqlara fikir versəz, görərsiz ki, əslində onların böyüklərdən xoşları gəlmir. Biz zorla böyüklərə əydiririk uşaqları: “Böyükdü, hörmət et”. “Böyükdü, salam ver”. “Böyükdü, imkan ver səni öpsün” “Böyükdü, sən dur, o otursun”. Özlərinə qalsa, böyüklər onların vecinə də deyil. Düz də edirlər. Nə öyrənəcəklər bizdən? Saxtalığı? Onlar öz dünyalarında xoşbəxtdilər. İstədikləri vaxt gülürlər, qışqırırlar, sevinirlər. Biz isə bu təbii sevinci əngəlləməklə məşğuluq. Ayıbdı, camaat baxır…

Çünki camaat doğrudan da baxır. Çünki heç kim baxıb təbii qəbul etmir. “Uşaqdı, belə də olmalıdı” düşünmür. Biz uşaqla davranmağı bacarmırıq. Onları görəndə şitlik edirik. Yalançı “usi-pusi”lər, əzizləmələr uşaqların ətini tökür.
Davamı →

Uşağın inkişafı ilə bağlı maraqlı faktlar

Yeni uşaq sahibi olmuş analar sıx-sıx uşaqlarının sürətli inkişafı qarşısında nə qədər çaşdıqlarını dilə gətirirlər. Həqiqətən də uşağın həyatının ilk 3 ili, insan beyninin zehni inkişafının ən sürətli olduğu mərhələdir. Bu yazıda, qısaca sizlərə uşaqların inkişafı ilə əlaqədar 10 vacib məlumatı paylaşacağıq.

Çox maraqlıdır əslində fərdin zehni inkişafının ən sürətli olduğu mərhələdə, uşaqları bu mövzuda ən az məlumatlandırılmış və az öyrədilmiş insanlara, dayələrə təslim edirik. Amma uşaq böyüdükcə, məktəbə getdikcə xüsusilə isə universitet zamanında, məlumatlı insanlara əmanət edilir. Uşaq inkişafına baxdığımızda əslində bunun tam tərsi olması lazımdır.
Davamı →

Ölümü uşaqlara necə izah edək?

Hər bir ölkənin sağlam gələcəyi onun vətəndaşlarının keçmiş tarixini unutmamasındadır. Sağlam gələcək naminə uşaqlarımıza uşaqlıq dönəmindən vətənpərvərlik duyğusu aşılamalıyıq. Vətən hər zaman “Ana Vətən” kimi simvolizə olunur. Çünki hər bir insan üçün onun valideynləri, xüsusən, anasının onu dünyaya gətirməsi, bəsləməsi, qoruması vətənlə eyni mənanı kəsb edir. Sağlam ailədə böyüyən, valideynləri ilə sağlam münasibətdə olan hər bir uşaq böyüyəndə vətənini sevəcək, onu bütün müstəvilərdə qoruyacaqdır.

Bu məsələni çox xırdalamaq istəmirəm. Sözümün canı odur ki, uşaq artıq bağça dönəmindən vətəninin tarixi günləri ilə tanış olur. Onun əlamətdar adətlərini öyrənir. Gözəl, sevinc dolu bayramlar (novruz, qadınlar, həmrəylik və s.) uşaqlara ailə və ətrafı daha rahat anlamağa kömək olur.

Ağır, acılı günlərimizi necə?! Bax, burda hər kəs tərəddüd yaşayır. Necə edək ki, uşağımıza vətənpərvərlik duyğusunu aşılayaq, tarixini tanıdaq və bununla paralel onun psixikası zədə almasın?! Şəhidlərimizin foto görüntüləri göstərilsinmi?
Davamı →

İzn verin uşaqlar ağlasın

Valideynlərdən tez-tez uşaqlarının səbəbsiz yerə ağladığını, bir şeyi ağlayaraq istədiyini və ya ağlamaqla öz istəklərinə nail olmasını istəyini eşidirəm. Və bu uşaqların ağlamağı ilə bağlı siyahının yalnız bir hissəsidir. Niyə bizim uşaq göz yaşlarına münasibətimiz bu cür birtərəfli və qətidir? Niyə uşaqların göz yaşlarını görüb, onları həmən sakitləşdirib, susdurmaq istəyirik? Niyə oğlan uşaqlarının göz yaşları bizdə zəiflik və gücsüzlük əlaməti kimi qəbul olunur?

Biz uşaqların göz yaşlarının əsl səbəbini sona kimi anlaya bilməyəcəyik. Bəli, uşaqlar yorğunluqdan, aclıqdan, yuxusuzluqdan, həyacandan, qısqanclıqdan, sevincdən, narahatlıqdan, ana və ya ata üçün darıxdığından və digər səbəblərdən ağlaya bilər. Amma biz bu səbəbləri anlamaya da bilərik. Balaca uşaq qəlbindən neçə və necə fikirlərin keçməsi heç ağlımıza gəlibmi? Bizim gördüyümüz mənzərə həmişə həqiqi səbəbi təsvir etmir. Ona görə hərdən uşaq ağladığı zaman onu sakitləşdirmək üçün istifadə etdiyimiz üsullar və ya təkliflər mənasız olur. Və bu bizim əsəbləşməyimizə və hətta uşağa cəza verməyimizə səbəb olur.
Davamı →

Qumla oynamağın faydaları

İstirahət mövsümüdür. Böyüklərin beyinlərinin dincəlməsi və uşaqları ilə daha uzun zaman keçirmələri üçün fürsətdir. Dəniz, günəş, qum stressin qarşısını alan ilk ünsürlərdir. Məsələn, çimərliyə getmisiniz və uşaq qumla oynayır. Bu zaman necə davranmalısınız?

Çimərlikdə vedrə və kürəklə oynayan uşaqların bundan necə xoşlandıqlarını görürük. Ümumiyyətlə, ətraf mühitdən asılı olaraq uşaqlarımız küçədə, bağçada, qum olan yerlərdə oynamalıdır. Müasir dövrdə uşaqlarımız hər cür oyuncağa sahibdirlər. Ancaq asan əldə edilən oyun vasitəsi olan qumdan məhrum olaraq böyüyürlər. Uşaq bağçalarında şərtlərə uyğun olaraq uşaqlar qum görmürlər. Yaşadığımız ərazilərdə də qum olan məkanlar tapmaq asan deyil. Lakin maddi baxımdan ən ucuz əldə edilən qum fayda dəyəri baxımından ən bahalı vasitədir.
Davamı →

Uşaqlara nağıl seçərkən diqqətli olun!

Uşaqlar nəyin düz, nəyin yanlış olduğunu bilmir, gördüklərini yamsılayırlar. Valideynlərin, müəllimlərin və ya onlara nümunəvi kimi görünənlərin həyat hekayətlərini, səhvlərini belə şüuraltı olaraq öz həyat ssenarilərinə yazırlar. Bəzən bu həyat ssenariləri təsadüfi və məhvedici ola bilər. Lakin nağılların köməyi ilə uşaqlara düzgün davranış modellərini, nümunəvi obrazları, uğurlu həyat ssenarilərini sərgiləmək olar.

Nağıl danışmağın faydası varmı?
«Milana» Psixologiya Nitq İnkşaf Mərkəzinin psixologiya sahəsinin rəhbəri Vəfa Rəşidovanın sözlərinə görə, nağıllar uşaqlıq dövründə eşidilirsə, insan psixologiyasına, şüuraltısına çox böyük təsir göstərir: «Bu, kənardan sadə bir şey kimi görünə bilər. Amma insanın xarakterində, ruh halında, həyata baxış bucağında və şəxsiyyət kimi formalaşmasında nağılların böyük rolu var».
Davamı →

Uşaq rəsmləri nə deyir?

Bəzən biz qohumun uşağı evə gələndə şərait yarananda ona ailəsi haqqında suallar verərək (məs: “atanı çox istəyirsən yoxsa ananı?”) ailəsinə münasibətini öyrənməyə çalışırıq. Əslində isə onların hər etdiyi bizə böyük mesajlar verir. Gəlin sizə uşaqları əyləndirərək onların psixoloji durumunu və ailəsi haqqında məlumat almaqda yardımçı olaq. Bunun üçün biz uşağa ailəsinin rəsmini çəkməsini söyləyə bilərik.

Uşaq rəsm çəkərkən xüsusi bir müdaxilə ( hansısa ailə üzvün və ya orqanı çəkməyi unuda bilər) etməməli, istiqamət verməməliyik. Uşağın ana-ata, bacı-qardaşlarını çəkmə tərzi onlar arasındakı ünsiyyəti göstərir. Bədən üzvlərinin normadan kiçik və ya böyük çəkilməsi, ya da heç çəkilməməsi uşağın ailə fərdlərinə baxış tərzindən, ana-atanın ona olan yanaşma formasına qədər problemlərə işıq tutur. İstərdim əsas hissələri nəzərdən keçirək.
Davamı →

Əvvəl uşaqların atası, sonra uşaqlar!

Hər bir qadın üçün əri — onun yavəri və dayağıdır. Heç kim də əri üçün arvadından daha vəfadar və ürəkyandıran olmaz. Qoymayın ki, mehribanlıq bağları başqa probelmlərə görə sarsılsın. Çünki bir gün görəcəksiniz ki, bu bağlar qılırmış və sizin aranıza böyük bir fasilə düşmüşdür.

Evliliyimizin ilk günlərində niyə bu qədər bir-birimizi başa düşür və bir-birimizə qarşı diqqətli oluruq? Çünki biz bir-birimizi tanımağa və bir-birimizi sevindirməyə çalışırıq. Ancaq həyatda başqa bir sevinclə üzləşən kimi həyat yoldaşımızı yaddan çıxardırıq. Soyuq olmaq, uzaqlaşmaq, bir-birinin yanında susaraq oturmaq yavaş-yavaş bizləri əlçatmaz yerlərə aparar ki, dönməsi çətin olar.

Əvvəl uşaqların atası, sonra uşaqlar! Uşaqlara ərindən daha diqqətli olmaq səhvini adətən qadınlar edir. Ancaq ərləri əksər hallarda analarını övladlarından üstün hesab edərlər.

Həyat yoldaşları ilə rabitələrinin necəliyi övladları ilə rabitəyə təsir qoyar. Hər nə qədər həyat yoldaşı ilə rabitəsi yaxşı olar, övladları ilə rabitəsi yaxşı olar.

Ancaq qadınlar belə deyildir. Dünyaya gələn körpəsi bir qadın üçün o qədər sevimli və əzizdir ki, onu ətrafdakı bütün insanlara qarşı biganə və laqeyd edir. Əlbəttə, övlad tərbiyəsi çox mühümdür. Ananın çox vaxtını alır. Ancaq bu amil bir qadının ərinə qarşı soyuq rəftar etməsinin səbəbi ola bilməz. Uşaqlar gərək öz valideynlərindən örnək alsınlar. Gələcəkdə layiqli həyat yoldaşı olsunlar.

Güman etməyin ki, əgər vaxtınızın hamısını uşaqlarınıza fəda etsəniz, uşaqlar ancaq sizi sevəcəklər. Həyat yoldaşınıza yer qalmayacaqdır. Və düşünməyin ki, bu zaman fədakarlıq etmiş olarsınız. Əksinə, bu yolla övladlarınızı özünüzdən asılı hala gətirərsiniz. Özünüz də bu hala adət etdiyiniz üçün, övladlarınıza gələcəkdə əlavə narahatçılıq yaradarsınız.

Onlar sizdən axır-əvvəl qaçacaqlar. Orta yaşa çatan zaman həsrət sizi bürüyər, peşman olarsınız. Övladlarınız evlənər, sizi sevmələrinə baxmayaraq, onların diqqəti yeni həyatlarında olar. Sizin yanınızda isə boş yerdən başqa bir şey qalmaz. Bəli, bu, sizin vəfasızlığınızın nəticəsidir.

Ona görə də ayıq olun və o zaman ki, hiss etdiniz ki, həyat yoldaşınıza səbriniz çatmır, bütün səylərinizi uşaqlarınıza verirsiniz, bir qədər dayanın və düşünün. Rəftarınızı düzəltməyə çalışın. Əgər rəftarınız dəyişərsə, bu zaman irəli gedə biləcəksiniz.

Səbəbsiz yerə həyat yoldaşınızda eyb axtarmayın. Bu eyblər əvvəllər də onda olmuşdur. Ancaq tənha olan zaman bu eyblərə çox da diqqət etmirdiniz. Həyat yoldaşınızdan soyumağınız sizi eyb axtarmağa vadar edir. Fərz edək ki, bəli, onun eybləri vardır, bəs bu eyblər onu buraxmağınıza gətirib çıxartmalıdırmı? Bu nə sizin xeyrinizədir, nə də övladlarınızın. Çalışın ki, məhəbbət və mehribanlıqla bu işi yoluna qoyasınız. Bu yükün altından qaçmayın.

Bəzən uşaqlarınızı bir yerə qoyub, həyat yoldaşınızla bir yerdə bayıra çıxın və evlilliyin ilk günlərində olduğu kimi bir yerdə addımlayın. Əgər həyat yoldaşın filmə baxırsa, yanında oturun, əgər boşdursa, üzbəüz oturub söhbət edin. Özünüz haqqında və keçmiş şirin xatirələrdən danışın.

Həyat yoldaşınızı yaddan çıxartmayın və onun üçün yaşamağa çalışın.


Davamı →