Bakıda alman memarlarının izləri

Adolf Eyxler 20 illik peşə fəaliyyətində bir çox tikililərin layihəsini hazırlayıb
XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində neft bumu yaşanan Bakıda bir sıra xarici ölkələrdən memarların layihəsi əsasında müxtəlif təyinatlı binalar tikilib. Bunların sırasında alman əsilli memarların da ucaltdığı 80-dən artıq bina bu gün paytaxtımızın gözəlliyinə rəng qatır. Bu yazıda Adolf Eyxlerin layihələri ilə Bakıda inşa olunan memarlıq incilərindən söz açacağıq.

Adolf Eyxler 1869-cu ildə Rusiyanın Oryol şəhərində anadan olub. Kimyaçı və əczaçı olan atası Vilhelm Eduard Eyxler 1860-cı ildə məşhur neft maqnatı Vasili Kokerevin dəvəti ilə Bakıya gəlir və Suraxanıda onun neft emalı zavodlarında, kerosin zavodunda çalışmağa başlayır. Qısa müddətdə şöhrəti bütün Bakıya yayılır. 1888-ci ildə artıq “Neft sənayeçiləri birliyi” kerosinin keyfiyyətinə nəzarət etməyi ona həvalə etmişdi. O həm də şəhərin ictimai həyatında fəal iştirak edirdi. Təbiətsevər şəxs idi, öz vəsaiti hesabına 1878-ci ildə Mixaylov (indiki Qubernator) bağını abadlaşdırmışdı. Əsilzadələrin sevimli istirahət məkanı olan bağda nadir ağaclar əkilmişdi.
Davamı →

Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı

Kukla teatrı qədim teatrlardan biri olmaqla yanaşı, həmçinin ən beynəlmiləl və demokratik incəsənət növüdür. Kukla canlı deyil, lakin aktyor onu əlinə alanda canlanır. İnsan maska taxanda artıq o özü deyil, bir başqasıdır. Anlaşılmazlığı dərk etmək, cansızı canlandırmaq insanı bütün varlığı boyunca düşündürən məsələdir. Bu deyilənlər kukla vasitəsilə reallaşdırılır.

Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının tarixi 1931-ci ilin iyunundan başlanır. Bakıda açılan ilk Kukla teatrına gənc aktyor Mollaağa Bəbirli rəhbərlik edirdi. Direktor, baş rejissor və bədii rəhbər kimi üç vəzifənin öhdəsindən layiqincə gələn Bəbirli, həmçinin kuklalar da düzəldirdi. Teatrın tamaşaları yer olmadığına görə çox vaxt onun mənzilində qurulurdu. Mütəmadi olaraq, Kukla teatrı gah Gənc Tamaşaçılar Teatrının, gah da Filarmoniyanın öhdəsinə verilmişdir.
Davamı →

Azərbaycan uşaq mətbuatı

Azərbaycan mətbuatının ən böyük qollarından biri də uşaq mətbuatıdır. Bu sahənin yaranmasında N.Nərimanov, C.Məmmədquluzadə, M.Ə.Sabir, A.Şaiq, Ü.Hacıbəyov, S.S.Axundov, R.B.Əfəndiyev, A.Səhhət, M.Mahmudbəyov kimi müəllim və yazıçıların unudulmaz xidmətləri olmuşdur. Onlar bədii yaradıcılıqla yanaşı müəllimlik edir, dərslik, dərs vəsaitləri və proqramlar hazırlayır, dövri mətbuatda fəal çıxış edirdilər. Ziyalıları düşündürən vacib məsələlərdən biri də yeni üsullu məktəb, yeni tələblər səviyyəsində uşaq əsərlərinin yaradılması idi. Yeni üsullu məktəblərdə tədris olunan ədəbiyyat dərsliklərində uşaqların səviyyəsinə, zövqünə uyğun şeir və hekayələr, tarixi hadisələrə dair bədii oçerklər geniş yer tuturdu.

Ətrafına demokratik və maarifpərvər yazıçıları toplayan, qabaqcıl meylləri və realist ideyaları təbliğ edən nəşrlərlə (“Molla Nəsrəddin”, “Zənbur”, “Babayiəmir”, “Məzəli” və s.) bərabər ilk uşaq jurnalları – ”Dəbistan” (1906-1908), “Rəhbər” (1906-1907), “Məktəb” də (1911-1920) uşaq mətbuatının inkişafına geniş yol açdı.

Davamı →

Azərbaycanda cizgi filmlərinin yaranma tarixi


Azərbaycanda cizgi film yaratmaq istəyi və bu istəyin həyata keçirilməsi XX əsrin 30-cu illərinə aid edilir. “Azərbaycanfilm” studiyası bu işdə xüsusi səy görsətmiş, lazım olan texniki avadanlıqları Moskvadan alıb gətirmişdir.

“Lökbatan” və “Neft simfoniyası” (rej. B.Pumpyanski) sənədli filmlərinin çəkilişi zamanı texniki animasiyadan istifadə edilmiş, “Cat” təlimat filmində isə (rəs. Basov) animasiyadan bütünlüklə istifadə olunmuşdur. Film ümumittifaq ekranlarında 1938-ci ilə qədər nümayiş etdirilmişdir. Bu film kinostudiya işçiləri üçün stimul rolunu oynadı və bir qrup təşəbbüskar da cizgi filmi yaratmaq qərarına gəldi. Cizgi filmlərinin mövzusu xalq nağıllarından götürülürdü. 

A.Papov tərəfindən “Abbasın bədbəxtliyi” adlı ssenari yazıldı və filmin operatoru Q.Yegiazarov, rejissoru E.Dikaryov oldu. Filmdə nümayiş olunan rəsmlər isə Q.Xalıqov, C.Zeynalov, M.Maqomayev və Ə.Mirzəyevə məxsus idi.
Davamı →

Təbriz xalçaçılıq məktəbi

Azərbaycanın qədim xalçaçılıq məktəblərindən biri Təbriz xalçaçılıq məktəbidir. Təbriz məktəbi İranın şimal-qərbində yerləşən Təbriz, Ərdəbil, Marağa, Mərənd, Maku, Xoy, Urmiya, Zəncan, Qərəçə,Heris, Sərab, Əhmədabad, Miriş, Əhər, Salmas, Çörəvan, Sennə, Qaradağ və başqa xalça məntəqələrini əhatə edir.

Təbriz xalçaçılıq məktəbi müxtəlif dövrlərdə İran xalça sənətinin təşəkkülünə ciddi təsir göstərmişdir. XVI əsrdə özünün ən yüksək çiçəklənmə dövrünü yaşamış Təbriz klassik miniatür məktəbi Təbriz xalça sənətinə və bütün Şərq xalça sənətinin inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Məhz ona görə də bu dövr Təbriz xalça sənətinin və ümumiyyətlə, Şərq xalça sənətinin “qızıl dövrü” adlanır.
Davamı →

Naxçıvan xalçaçılıq məktəbi

Qədim zamanlardan Azərbaycanın əsas incəsənət, ticarət və mədəniyyət mərkəzlərindən biri hesab olunan Naxçıvan burada hazırlanan dekorativ-tətbiqi sənət nümunələri ilə tanınmışdır. Xalçaçılıq bu regionun aparıcı istehsal sahələrindən biri idi.

Naxçıvan, Şahbuz, Ordubad və Culfa yun və ipəkdən hazırlanan xovlu və xovsuz xalçaların toxunduğu mərkəz hesab olunurdu. Burada, Qarabağda olduğu kimi, “dəst-xəli-gəbə” adlanan xalçalar və ölçüsü 2 kv. metrdən 20-30 kv. metrədək olan xalılar toxunurdu.
Davamı →

Qarabağ xalçaçılıq məktəbi

Qarabağ xalçaçılıq məktəbi Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən iki regionu – dağlıq və aran zonalarını əhatə edir. Yazılı mənbələrdə Qarabağın adı ərəb tarixçiləri Əl-Müqəddəsi, Məsudi və b. tərəfindən X əsrdən etibarən yun və pambıq emal edən iri sənətkarlıq mərkəzi kimi çəkilir.

Holland rəssamı Hans Memlinq (XV) “Məryəmkörpəsi ilə” əsərində Qarabağ məktəbinə məxsus olan “Muğan” xalçasını təsvir etmişdir.

Davamı →

Qazax xalçaçılıq məktəbi

Qazax xalçaçılıq məktəbi Azərbaycanın qərbində yerləşən Qazax rayonunu, Gürcüstan ərazisində azərbaycanlılar yaşayan Borçalı, Qarayazı, Qaraçöp, Qaçağan və Ermənistan ərazisində Göyçə, Bəmbak, Ləmbəli, İcevan, Qaraqoyunlu və Göyçə gölü ətrafındakı məntəqələri əhatə edir.


Davamı →

Şirvan xalçaçılıq məktəbi

Şirvan xalçaçılıq məktəbi Azərbaycanın şimal-şərqində yerləşən Şamaxı, Mərəzə, Ağsu, Kürdəmir, Hacıqabul, Göyçay və onların ətrafkəndlərini əhatə edir. Şirvan xalçalarının zəngin və mürəkkəb naxışlı kompozisiyaları orta əsrlərdən məşhurdur.

Şirvan xalçalarının bədii dəyəri haqqında XVI-XVIII əsr alman, ingilis tacirləri, səfirləri öz gündəliklərində qiymətli məlumatlar vermişlər. XII-XV əsrlərə aid olan Şirvan xalçalarının nümunələri dünyanın bir çox aparıcı muzeylərində saxlanılır.
Davamı →

Quba xalçaçılıq məktəbi

Qədim zamanlardan Azərbaycanın əlverişli iqlim şəraiti buradaxalçaçılığın inkişafına təkan vermişdir. Arxeoloji tapıntılar və tarixi yazılı abidələr göstərir ki, Azərbaycan torpağında eramızdan əvvəl II minillikdə insanlar xalça toxunuşlu yumşaq parçalardan öz zərifliyi, gözəlliyi iləseçilən müxtəlif əşyalar hazırlamışlar.

Tədqiqatlar Azərbaycanın Qafqazda xalçaçılıq məktəbi olmasındanxəbər verir. Dünyada Qafqaz xalça kompozisiyaları kimi tanınan çeşnilərin 90%-ni Azərbaycan xalça ustalarının yaratdıqları kompozisiyalar təşkil edir. Azərbaycan xalçalarının ölkədən uzaqlarda tanınmasını XIV-XV əsrlərə aid Şərq miniatürləri və Avropa rəssamlarının əsərləri təsdiq edir.
Davamı →