Tənqidçilərin nakam sevgisi

Səhər ƏhmədYazmağa tənbəllik elədiyim mövzuların beynimdə arı kimi vızıldadığı bir vaxtda bu yazının növbədənkənar irəli soxulması özümə də təəccüblü gəlir.

Müasir Azərbaycan ədəbi tənqidindən bəhs edəcəyəm, mövzu ürəyinizcə deyilsə, bəri başdan qayıdıb gedə bilərsiz.

Məndən ədəbi tənqidimizə layiq baxımlı, ütülü, kostyum-qalstuklu, ətli-canlı cümlələr gözləməyin. Ədəbi terminlərlə bəzənmiş, parıltılı, gurultulu, ali savadlı, filoloji- kultroloji üslub ummayın. Bu şərtlər altında bəndənizin pərakəndə fikirlərindən ibarət kasıb bir yazı oxumaq istəyirsizsə, getdik.

Deməli, birinci və ən əsas fikrim odu ki, bizim tənqidçilərlə yazarların bir- birini görməyə gözü yoxdu. Düşünməyin ki, bu həmişə və hər yerdə belədi. Söhbət sağlam rəqabətdən, peşəkar qarşıdurmadan getmir. Bizimkilər bir-birlərini, sadəcə olaraq, sevmirlər. Bu qarşılıqlı sevgisizliyin sirli bir səbəbi yoxdur, eləcə vəziyyət “azərbaycanca”dır.


Ardı →

Şafak`ın "İskəndər"i

    Bu yaxınlarda məşhur türk qadın yazarı Elif Şafakın romanlarından biri olan “İskəndər”i oxuyub bitirdim.Bu yeni roman oxucuya Fərat çayı yaxınlarında yerləşən Mala Çar Bayan adlı kürd kəndində yaşayan, sonradan Londona köçən kürd-türk əsilli bir ailənin faciəsi şəklində təqdim olunur.Əsər bu kənddə yaşayan onbir nəfərdən ibarət ailənin sonuncu iki nümayəndəsindən biri olan Pəmbə Kaderin (digəri Cəmilə Yeter) kədərli həyat hekayəsinin qızı Əsma tərəfindən onun həqiqi ölümündən sonra yazdığı əlyazmalardan ibarətdir.Təsadüfən Pəmbənin həqiqi ölümü ifadəsini işlətmədim,belə ki, bir dəfə Pəmbənin oğlu İskəndər tərəfindən öldürüldüyü zənn edilmiş və İskəndərə buna görə 13 il həbs cəzası da verlmişdi.Amma əslində İskəndər səhvən anasının yerinə onun Londona qonaq gələn əkiz bacısı Cəmiləni öldürmüş,Pəmbəyə çox yaxın bəzi insanlardan başqa heç kim bunun fərqinə varmamışdır.
    Təxminən 450 səhifəlik bu romanda Elif Şafakın Şərq və Qərb mədəniyyətini, əxlaqını, həyat tərzini və fəlsəfəsini üz-üzə qoyması, bir sıra ciddi problemlərə toxunmaq cəhdini bəyənsəm də, bəyənmədiyim bir sıra nüanslar oldu ki, onları indi qeyd edəcəm.Əsərdə bəyənmədiyim əsas mənfi cəhətlər yazıçının əsəri oxunaqlı etmək üçün Hollivud filmlərinə bənzər qurğu texnologiyası tipində keçidlər etməsi,təsadüflərə çox yer verməsi,qəsdən bəzi yerlərdə hind filmlərində görməyə adət etdiyimiz dramatik səhnələr yaratması kimi bəzi məqamları qeyd edə bilərəm.Həmçinin, əsərin süjet xətti ilə birbaşa əlaqəsi olmayan obrazların sayının sanki əsərin həcmini artırmaq naminə artırılması,bu obrazların psixoloji vəziyyətlərinin və psixologiyalarının təhlilinin aparılmaması,əsasən bədii təsvirlərə yer verilməsi Elif Şafakın bu romanı sanki yola verməsinin və yaxud, bazara hesablanmasının göstəricisidir.Bundan əlavə gender bərabərliyi və irqçilik kimi ciddi problemlərə toxunulması fikri gözəl olsa da, bu problemlərin həll olunmasına çalışmaması,problemin kökünə getməməsi və mövzunu işləmədən açıq buraxması Şafakın bir yazıçı kimi böyüklüyünə şübhə doğurur,onun məşhurluğunun isə daha çox təşviqat xarakterli olduğunu göstərir.Halbuki son dövrlərdə bizlərdə onu az qala dahi yazıçılarla bir səviyyəyə yüksəltmək iddiasında olanların sayı çoxalmışdı.Əsərdə İskəndərin həbsxana yoldaşı kimi təqdim olunan və şərq filosoflarını xatırladan Zişan obrazı sanki aforizm maşınıdır,Zişan vasitəsilə Elif Şafak romanı sitatlara görə yaddaqalan etməyə çalışsa da, bu tam əks-effekt verib,belə ki, bu obraz yalnız “yamaq” təsiri bağışlayır,əsərdə yeri olmadığı açıq-aydın hiss olunur.

    Sonda qeyd edim ki, Elif Şafakın bundan əvvəl oxuduğum “Aşk” romanı əsərdə aparılan tarixi və bədii araşdırma ilə yanaşı yaradılan abu-havaya görə məndə daha xoş təssüratlar yaratmışdı və Şafak oxumaq istəyənlərə “Aşk”ı tövsiyyə edərdim.

 

P.S Bu yazı Mənim özümə məxsusdur və ilk dəfə kayzen.az saytında dərc olunur.Buna baxmayaraq Məndən icazəsiz istənilən səhifədə məqaləni copy-paste etməyə icazə verirəm.Hörmətlərimlə)


Davamı →

Çingiz Abdullayev - bizim əbədi Dronqo

Detektiv janrının yaranması 19-cu əsrin sonunda yaşamış Amerika yazıçısı Edqar Alan Ponun adıyla bağlı olsa da, ümumiyyətlə dünya ədəbiyyatında detektiv, daha doğrusu, kriminal sücetlərdən bundan əvvəl də kifayət qədər istifadə olunmuşdu (hətta bəzi tənqidçilər Dostoyevskinin məşhur «cinayət və cəza» romanını da klassik detektiv hesab edirlər). Lakin orta əsrlərdə istər Avropa, istərsə də Şərq ədəbiyyatında işlənən kriminal sücetlər daha çox macəraçılıq xarakteri daşıdığından, detektiv bir janr kimi tam formalaşa bilməmişdi. Məhz Edqar Alan Podan sonra Avropa ədəbiyyatında detektiv janrının konkret çərçi-vələri, formaları, qayda-qanunları formalaşmağa başlamış, sonrakı iyirmi il ərzində klassik detektiv janrı öz zirvəsinə çatmışdı. Detektiv janrının klassiklərindən sayılan Artur Konan-Doyl, Hilbert Çesterton, Aqata Kristi, Corc Simenon və s. bu kimi yazıçılar öz əsərlərində klassik detektivin bütün qaydalarını dəqiqliklə işləmiş, təcrübədən keçirmiş, yanrın müxtəlif növlərini yaratmışdılar. Yalnız bundan sonra dünya ədəbiyyatında detektiv ədəbiyyat bir janr kimi qəbul olunmuşdu.


Ardı →