Genetik qorxu

Belə bir eksperiment aparılıb. Laboratoriya siçanlarının saxlandığı qəfəsin siçanlar olan bir bölməsinə meşə gilasının çiçəklərində olan ətirli maddə (asetofenon) buraxılır. Siçanlar bu iyə reaksya vermirlər. Az sonra qəfəsin həmin bölməsinə zəif elektrik cərəyanı verilir. Siçanları cərəyan vurur, onlar həmin bölmədən qaçırlar. Bu təcrübə dəfələrlə təkrarlanır, axır iş o yerə çatır ki, hansısa bölməyə həmin maddə buraxılan anda siçanlar başqa bölmələrə qaçırlar. Yəni, siçanlarda həmin iyin özünə qarşı qorxu hissi yaranır.

Eksperimentin ikinci mərhələsi. Həmin siçanlardan əmələ gələn nəsillər başqa qəfəsdə böyüdülür. Yetkinləşdkdən sonra eyni təcrübə onların üzərində aparılır. Onların gəzişdiyi qəfəs bölməsinə asetofenon maddəsi buraxılan kimi onlar qorxub qaçırlar.
Davamı →

Niyə istifadə etmədiyimiz geyimləri alırıq?

Yəqin ki, hər birinizin şkafında mağazadan evə gətirdiyi, lakin bir dəfə belə geymədiyi geyim var. Təəssüflər olsun ki, bir çoxumuz sözün əsl mənasında bizə lazım olmayan əşyaları, yaxud geyimləri almağa meyilliyik. Bu geyimləri geyməməyimizin bir çox səbəbi ola bilər. Ölçüsü artıq sizə uyğun gəlmir, dəbdən düşüb və yaxud sevmədiyiniz rəngdədir. Əslində, səbəb elə də maraqlı deyil. Əsas olan odur ki, o artıq qarderobumuzda lazımsız şəkildə mövcudluğunu davam etdirir. 

Amerikalı psixoloq Kit Yarrou nəyə görə impulsiv, yəni düşünülməmiş alış-veriş etdiyimizi izah edir və bununla necə mübarizə aparmalı olduğumuzu izah edir.
Davamı →

“FEYSBUKUN VƏ HƏYATIN SİRLƏRİ” KİTABI 2-Cİ PARÇA: FEYS ƏFSANƏSİ BAŞLANIR!

Bir çoxlarınız yəqin ki, bilir: feys əfsanəsinin başlanğıcı, əvvəli, nə çox uzaq nə də çox yaxın bir zamana- 2003-cü ilə gedib çıxır. Belə ki, hər şey, bütün həngamə onunla başladı ki, ABŞ-də universitet tələbəsi olan Mark Zukerberq adlı bir şəxs, bir internet proqramı, bir sayt yaratdı. “Feysməş” (“Facemash”) adlanan sözügedən sayt əvvəl sırf universitet çapında fəaliyyət göstərirdi. Lakin, ya vəlvələdən ya zəlzələdən, necə oldusa, ilginc bir şəkildə (bu məsələyə bir az sonra toxunacağıq) hər şey, qısa müddətdə dəyişdi və bu proyekt, əvvəlcə ABŞ-ın hər tərəfinə, sonra da bütün dünyaya yayıldı və… bir əfsanəyə çevrildi. 2004-cü il fevralın 4-ü tarixində sosial şəbəkə olaraq rəsmən istifadəyə verildiyi zaman “di feysbuk”(“The Facebook”) adlanırdı, 2005-ci ilə gəlindiyində isə “di” (“the) hissəsi atılaraq bu günkü (facebook) adını aldı. 2006-cı ildə isə feysbuk artıq bütün dünyaya açıq hala gəlmişdi və dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, hər bir internet istifadəçisi ona qoşula bilirdi.

Belə… Feybukun yaranması barədə bu qədər.

İndi isə keçək bu sosial şəbəkənin anlamına və yaranma məqsədinə;

Feysbuk hansı məqsədlə yaranıb və hansı məzhəbə qulluq edir?

Feysbukun hansı məqsədə hesablanması, hansı məzhəbə qulluq etməsi barədə fərqli fikirlər var. Qısa müddət ərzində sadə bir saytdan, böyük bir sosial şəbəkəyə çevrilməsini sırf təsadüfi, adi bir hadisə olaraq görənlər də var, hansısa qlobal güc mərkəzinin siyasi-ideoloji bir proyekti olduğunu düşünənlər də. Birinci fikirdə olanların, yəni hər şeyi sadəcə təsadüfün nəticəsi hesab edənlərin yanaşmasını düşünürəm ki, çox da xırdalamağa ehtiyac yoxdur, fikir aydındır; bir sayt açılır və o, peşəkarlıqla idarə olunaraq, dövrümüzdəki müasir texnoloji imkanlardan istifadə edilərək və bir də təbii ki, lazımı pullar sırf olunaraq, etap-etap gəlib belə nəhəng bir layihəyə çevrilir. Məsələn 2010-cu ildə nəşr olunan və feysbukdan bəhs edən “Təsadüfən milyarder” (The Accidental Billionaires”) kitabında hekayə belə anladılır; universitet tələbəsi olan bir internet həvəskarı (Mark Zukerberq) təsadüfən, sırf maraqçün bir sayt yaradır və sonra işlər elə gətirir ki, bu maraq, bu həvəs sonda böyük bir virtual şəbəkəyə, nəhəng bir proyektə çevrilir...

Feysbukun yaranması ilə bağlı digər, ikinci versiyaya görə isə indiki informasiya əsrində, hər işin artıq internetlə görüldüyü bir vaxtda, böyük beynəlxalq güclər, əl-qolunu sallayıb bir kənarda durmayacaqdılar. Onlar öz siyasətlərini, fikirlərini başqa ölkələrə, başqa millətlərə yeritmək üçün mütləq elə bir virtual sistem quracaqdılar ki, o şəbəkə, dünyada hər kəs üçün cəlbedici və açıq olsun… Beləliklə, texnika və menecerlik işlərini yaxşı bilən bir nəfəri və ya bir neçə nəfəri bu iş üçün tutub onlara lazımı imkanları yaradaraq öz plan və məqsədlərini reallaşdırmağa çalışacaqdılar...

Məsələn, ilginc bir fakt: işin daha başında, Zukerberq və dostlarının bu layihəsi hələ heç populyar deyilkən, ortada sadəcə bir fikir varkən, anidən biriləri tərəfindən onlara nə az nə çox, 500 min dollar yatırım edilir! Bu isə gələcəyi hələ üfüqdə görünməyən bir layihə üçün kifayət qədər risqli hesab oluna bilərdi(Düzdür, bunu belə də yozmaq olar ki, gözüaçıq hansısa yatırımcı, ayıqbaşlı hansısa iş adamı, başqalarının görə bilmədiyi fürsəti öncədən hesablaya bilərdi, hansı ki, bu işdə böyük qazanc var). Nəticə etibarilə, bu və buna bənzər bir çox məqamları, ən azından ilginc, qəribə məqamlar hesab etmək olar...

Amma istəyirsiz, gəlin, bu məsələni bir az açaq və aydınlaşdıraq: böyük mərkəzlər, qlobal güclər, «feysbuk proyektini» niyə və necə istifadə edə bilərdi, bu layihə ilə nələri etmək olardı, feysbukun gücü nə qədərdir?...

                                                              (Davamı olacaq)


Müəllif: Yunis Durist


Feysbuku və həyatı açıqlayan və 100-dən çox anlayışın izahını verən kitabda həm məlumatlar, həm də tövsiyyələr verilir, davranış və qərarlarımızın altqatı açıqlanır. Bu kitabda hər kəs özünü tapacaq-sən, dostun; tanıdığın, tanımadığın insanlar… Gələcəkdə səni gözləyən mənfi olayların qarşısını indidən almaq və doğru qərarlar vermək üçündür bu kitab!
Kitabı 40 faizədək endirimlə bu yerlərdən əldə edə bilərsiz; “Elmlər”də, metronun əsas çıxışı ilə üzbəüz olan bütün kitab-dəftər mağazalarından. “Nizami” metrosunun yaxınlığında-“Furqan” dini mağazasından. «Torqovı»da- “Ali Nino” mağazasından, “Nizami” muzeyinin kitabxanasından və Prezident kitabxanasından (“Kitab Evi” mağazası). “28 May”da: “Kitab Evim” mağazasından. Onlayn formada isə (bütün bölgələrə və ölkə xaricinə çatdırılma ilə) “alinino.az” və “kitabevim.az” saytından və feysbukda “Bakumoz Books” səhifəsindən sifariş edə bilərsiz. Astarada isə “Astara Book House” mağazasından ala bilərsiz.
Ali Nino linki: www.alinino.az/catalog/knigi-na-azerbaydzhanskom-yazyke/feysbukun_v%C9%99_h%C9%99yat%C4%B1n_sirl%C9%99ri_/

FEYSBUKUN VƏ HƏYATIN SİRLƏRİ” KİTABI 1-Cİ PARÇA: “ÖN SÖZ” VƏ FEYSBUK

“Necə xoşbəxt olaq; bunun üçün nə etmək lazımdır?” “Ümumiyyətlə, xoşbəxtlik nədir, necə bir şeydir?”....bu bütün insanların-yaşından, cinsindən, peşəsindən, təhsilindən, maraqlarından, dünyagörüşündən asılı olmayaraq hər kəsin bilmək istədiyi, cavabını öyrənmək istədiyi sualdır. Əlbəttə, bu da təbiidir, çünki hər kəs xoşbəxt olmaq istəyir! Bu sual, tarixən hələ ilk bəşər övladından bəri insanları düşündürmüş və onların beynini məşğul etmişdir. Bax, elə qarşınızdakı kitab da bu məqsəd üçün yazılmışdır; xoşbəxtliyi tapmaq və ona çatmaq üçün! Və bu mövzu, hər birimizi maraqlandırdığı üçün, məncə, elə birlikdə bu suala cavab tapmalıyıq; hamımız bir yerdə, xoşbəxtliyi aydınlaşdırıb sonra da ona qovuşmalıyıq. Odur ki, kitab, başdan sona qədər, sizinlə söhbət və ünsiyyət şəklində olacaqdır. Məhz birlikdə, həqiqəti aydınlaşdıracağıq.

Ən birinci mən düşünürəm ki, xoşbəxtliyin nə olduğunu aydınlaşdırmaq üçün həyatın özünü aydınlaşdırmalıyıq, onun müxtəlif məsələlərini çözməliyik. Yəqin ki, bu fikrə siz də etiraz etməzsiz. Elə isə, gəlin, məhz HƏYATı çözək!

Lakin, hazırki yaşamımızı, gündəlik həyatımızı təsvir edərkən, bir məsələni, bir reallığı gözardı etmək olmaz; İNTERNET! Bəli, internetin həyatımızdaki önəmli rolunu görməzdən gələ bilmərik, odur ki, istəyirsiz, öncə elə bundan başlayaq. Amma, internet deyərkən mən, elə FEYSBUKdan bəhs etmək istəyirəm; niyə məhz feysbukdan-bax, buna ilk mövzumuzda aydınlıq gətirəcəm.

Kitab, əslində, 2 hissədən ibarətdir: feysbuk və real həyat. Feysbukla bağlı hissə, bəlkə də bəzilərinizə çox da maraqlı gəlməyə bilər, hətta kitabı oxuyanlar arasında, heç feysbuk istifadə etməyənlər də ola bilər, ancaq yenə də oxumanızı tövsiyyə edirəm. Çünki, bu bölüm, əsas mövzuya girişdir; bunu oxumadan, həyati məsələlərə keçməmək məsləhətdir…

FEYSBUKLA BAŞLAYIRIQ;

 ...İNTERNET, sayt (“site”), quql (“Google”), imeyl (“e-mail”), vikipediya (“Wikipedia”), yutub («Youtube”), mesencer (»Messenger”), skayp («Skype»), tvitter (“Twitter”), votçap (“Whatsapp”), instaqram (“İnstagram”), FEYSBUK (“Facebook”)… Bütün bunlar, bu gün bizim həyatımızın önəmli anlayışlarıdır… Bunlar olmadan, yaşamımızı, gündəlik fəaliyyətimizi təsəvvür etmək çox çətindir… Amma, diqqət etdinizsə, bunları yazarkən birincisini (İNTERNET) və sonuncusunu (FEYSBUK) böyük hərflərlə yazdım. Bu, heç də səbəbsiz deyil! Əvvəla, internet sözünü böyüklə yazmağımın səbəbini təxmin edin! Bəli, düz tapdız! Böyük hərflərlə yazılan internet sözü, əslində, bütün bu anlayışların hamsının, necə deyərlər, anasıdır! O olmasaydı, zatən o birisilər də olmazdı! İndi burda, bəlkə də deyəcəksiz ki, ona qalsa, kompüter olmasa idi, heç internetin özü də olmazdı. Mən sizinlə razı! Elə isə gəlin, kompüteri ata, interneti də ana hesab edək.

Yaxşı, bəs, o birisi kəlimənin sirri nədir, hansı ki, onu da böyük hərflə yazmışam? Bəli, feysbuk sözünü, sizcə, niyə böyüklə ifadə etmişəm? Bax, bunu, ola bilsin, bəziləriniz çözə bilmədiniz. Eybi yox, qoy, səbəbini özüm deyim: razılaşın ki, feysbuk, necə deyərlər, kompüterin və internetin (atanın və ananın) ən böyük övladıdır! Yəni, o birisilər-quql, imeyl, mesencer, skayp, tvitter, votçap, instagram...bunlar da övladdır, hər birisi bir qız və ya oğlandır, amma feysbuk ən böyük övladdır! Ola bilər, indi bir çoxlarınız etiraz edəcəksiz və deyəcəksiz ki, “ona qalsa, mən heç feysə o qədər də girmirəm, daha çox votçapda oluram”. Ya da başqa biriniz deyəcək ki, “mən, ümumiyyətlə, sosial şəbəkələrə elə də maraq göstərmirəm”...və sair etirazlarınız ola bilər. Tamam, amma “feysbuk ən böyük övladdır, internetin və kompüterin ən önəmli anlayışıdır” deyəndə bunu nəzərdə tutmuram ki, bizim bütün gənclərimiz, hamsı feysbuk istifadəçisidir, yaxud da feysdə hər gün hər kəs aktiv olur və ya feysdən başqa sosial şəbəkələr maraqsızdır… Yox! Sadəcə olaraq, bunu deyirəm ki, daha doğrusu, mən demirəm, fakt budur ki, feysbuk qədər ikinci belə marağa səbəb olan, insanların əksəriyyətinin dillər əzbəri olan, onların həyatında yeni bir həyat açmış olan başqa bir sayt, başqa bir şəbəkə, başqa bir “internet övladı” yoxdur! Bəli, feysbuk, 7-dən 77-yə qədər hər kəsin həyatının mühüm bir parçasıdır; şagirddən tutmuş müəllimə, tələbədən tutmuş professora qədər, fəhlədən tutmuş müdirə, evdar xanımdan tutmuş qulluqçuya qədər, jurnalistdən tutmuş həkimə, hüquqşünasdan tutmuş siyasətçiyə, sənətçidən tutmuş yazara qədər, neftçidən tutmuş mühəndisə qədər, bərbərdən tutmuş satıcıya qədər və ən nəhayət, proqramçıdan tutmuş şirkət rəhbərinə qədər, hər bir kəsin gündəlik yaşamının ayrılmaz parçasıdır. Xüsusən də, gənclər üçün, cavanlar üçün bu ad, az qala öz adları qədər tanışdır, öz isimləri qədər doğmadır… Çox az, barmaqla sayılacaq qədər az gənc tapılar ki, bu adla tanış olmasın, bu isimə yad olsun...

Bəs, yaxşı, hər kəsə tanış olan, səhər-axşam gənclərimizin dilindən düşməyən, həyatlarının ayrılmaz bir parçası olan, çoxlarımızın, belə desək, “ikinci həyatı” olan, bəzilərinin, hətta onunla “yatıb-qalxdığı” feysbuk nədir, nə mənaya gəlir, sirri nədədir?.. O, yaxşı bir şeydirmi, yoxsa pis bir şeydir?.. Bizim ona bu qədər böyük önəm verməyimiz, hər həftə, bəzən, hətta hər gün saatlarla ona vaxt sərf etməyimiz, həyatımızı onsuz təsəvvür edə bilməyəcək dərəcədə bağlanmağımız doğrudurmu?.. Biz düzmü edirik onun üzünə həyatımızın qapısını bu qədər açırıq, az qala ailəmizin üzvütək onu doğma hesab edirik?.. Və necə olur ki, biz ona belə böyük önəm veririk?.. Necə olur ki, dünyada yüzmilyonlarla insan və təkcə elə bizim ölkədən yüzminlərlə insan bu şəbəkənin üzvü, onminlərləsi isə aktiv istifadəçisidir?...

Əziz dostlar, bir az səbrli olsanız, sizinlə birlikdə feysbukun mənasını, önəmini, funksiyalarını xırdalayıb, bütün məsələlərinə və sirlərinə bələd olacağıq.

Bəli, etiraz eləmirsinizsə və hazırsınızsa, artıq başlaya bilərik. Başlayaq!

Amma öncə istəyirsiz, gəlin, feysbukun yaranma tarixinə, yəni işin başlanğıcına, hər şeyin əvvəlinə xəyali bir səyahət edək. Beləliklə;

                                                            (Davamı olacaq)

Müəllif: Yunis Durist


Feysbuku və həyatı açıqlayan və 100-dən çox anlayışın izahını verən kitabda həm məlumatlar, həm də tövsiyyələr verilir, davranış və qərarlarımızın altqatı açıqlanır. Bu kitabda hər kəs özünü tapacaq-sən, dostun; tanıdığın, tanımadığın insanlar… Gələcəkdə səni gözləyən mənfi olayların qarşısını indidən almaq və doğru qərarlar vermək üçündür bu kitab!
Kitabı 40 faizədək endirimlə bu yerlərdən əldə edə bilərsiz; “Elmlər”də, metronun əsas çıxışı ilə üzbəüz olan bütün kitab-dəftər mağazalarından. “Nizami” metrosunun yaxınlığında-“Furqan” dini mağazasından. «Torqovı»da- “Ali Nino” mağazasından, “Nizami” muzeyinin kitabxanasından və Prezident kitabxanasından (“Kitab Evi” mağazası). “28 May”da: “Kitab Evim” mağazasından. Onlayn formada isə (bütün bölgələrə və ölkə xaricinə çatdırılma ilə) “alinino.az” və “kitabevim.az” saytından və feysbukda “Bakumoz Books” səhifəsindən sifariş edə bilərsiz. Astarada isə “Astara Book House” mağazasından ala bilərsiz.
Ali Nino linki: www.alinino.az/catalog/knigi-na-azerbaydzhanskom-yazyke/feysbukun_v%C9%99_h%C9%99yat%C4%B1n_sirl%C9%99ri_/

Handikap prinsipi

Qadınlar niyə «pis» oğlanları seçirlər?
Məni düzgün başa düşün; klassik sentimental şeylərdən danışmayacağam burada. Sadəcə izah edəcəyəm. Fikir vermisiniz yəqin, aqressiv, bəzən isə əksinə, uşaq sifətli erkək cinsi nümayəndələri qadınların daha çox xoşuna gəlir. Xüsusilə də macərapərəstlər. Oğlanlardan biri paraşutla tullanır. Özü də dağlardan. O dəqiqə başına qadın cinsi nümayəndələri yığışır. Oğlan qumarbazdır. Bütün günü başı qovğadadır. Amma qızlara şirin gəlir.

Normadan kənara çıxan, özünü təhlükəyə atan nə varsa, qızların xoşuna gəlir. Lakin belə yaxından baxanda, başı bəlalı adam çox da çəkici olmamalıdır axı. Sabah bəlkə qumar borcu üstündə bıçaqladırlar? Ya da paraşut açılmadı və adam həlak oldu? Və s. Və s.

Fakt sadədir: qadınlar öz həyatını və varidatını təhlükəyə atan oğlanları daha çox bəyənirlər. Təbiətdə də belədir. Tovuz quşunun erkəyinin quyruğu əslində erkəyin özü üçün zərərlidir. İstənilən çaqqal böyük quyruğu olan tovuz quşunu yaxalayıb yeyə bilər.
Davamı →

Filofobiya

Filofobiya (sevgi qorxusu) — yunanca «filos» sözündən götürülüb sevgi dolu və ya sevilən mənasını verir və sevgiyə fobiya olaraq adlandırılır. Filofobik bir şəxs hər kəsə hər növdə bir bağlılıq yaratmaq barəsində son dərəcə ehtiyatlıdır və buna görə yarana biləcək bütün bağlılıqlardan qaçar.

Bu şəxslər daxilən müəyyən hisslər yaşasa belə, o hissdən qaçmaq və yaranacaq emosional bağlılıqdan uzaq durmaq üçün hər yola baş vururlar.
Davamı →

Zeigarnik effekti

Zeigarnik effekti – materialın (yaxud hərəkətin) yadda saxlanılmasının hərəkətin bitmə dərəcəsindən asılı olaraq dəyişdiyini əks etdirən mnemonik effektdir.

Bu effekt 1827-ci ildə onu yaradan K.Levinin tələbəsi B.V. Zeigarnikin şərəfinə belə adlandırılmışdır.

Fenomenin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, insan tamamlanmamış, yəni yarımçıq qalmış işi daha yaxşı yadda saxlayır. Bu işin və yaxud fəaliyyətin əvvəlində yaranan və iş başa çatmadığı üçün unudulmayan gərginlikdir.

Qeyd edək ki, Zeigarnik effekti pedaqogika və incəsənətdə geniş istifadə olunur.

Pigmalion effekti

«Mifologiyaya görə, Piqmalion bir qadın heykəli yaratdı və ona elə bir sevgi göstərdi ki, Afroditin müdaxiləsi ilə, heykəl bir canlıya çevrildi və onun sevgisinə cavab verdi. Özünü reallaşdırma kəhanətinə görə də, nəyi gözləsək, onun reallaşma ehtimalı daha yüksəkdir (Rosenthal və Jacobson, 1968).»

Termin Jorc Bernard Şounun pyesindən götürülüb. "Öz-özünə peyğəmbərliyin" sinonimi kimi işlənir. Bu anlayış ilk dəfə Robert Rosenthal və Lenor Jekobson tərəfindən, müəllimlərin şagird davranışına olan gözləntilərinin təsirini təsvir edən kitabında istifadə olunmuşdur.

Orijinal araşdırma, müəllimlərin gözləntilərinin və şagirdlərin İQ göstəricilərinin qiymətləndirilməsinin manipulyasiyasından ibarət idi. Müəllimlər 18 müxtəlif sinifdən təsadüfi seçilmiş şagirdlərin 20%-inin təhsil nəaliyyətlərində qeyri-adi yüksək potensiala malik olduqlarını təsvir etmişdilər.
Davamı →

Halo effekti

İlk təəssürat hər vaxt əhəmiyyətlidir. İş görüşmələrində də. Bəlkə də qapıdan girdiyimiz ilk anda, o bir neçə saniyədə insan qaynaqları mütəxəssisləri bizimlə əlaqədar qərarlarını verir. Jestlər, mimikalar, bədən hərəkəti, əli necə sıxdığınız ilk təəssüratların meydana gəlməsinə köməkçi olur.

Bir adamı ilk gördüyünüzdə əldə etdiyiniz anlıq təəssüratın, o adamı qiymətləndirməmizdə daha sonrakı mühakimə təməlini meydana gətirməsinə də «halo təsiri» deyilir. Yəni qarşınızda bu təsirin altında qalan birisi varsa ən başda təsir etdiniz, etdiniz. Yoxsa işiniz çətindir. 
Davamı →